post

تقلید ابتدایی از میت: بقاء بر میت در تقلید

سؤال ۴۲: در حج عمره سؤال کردند مجتهد من کیست جواب دادم حضرت امام. گفتند بر اساس گفته کدام مجتهد زنده؟ غافلگیر شدم و اسم یکی از مراجع را گفتم. حال باید مجتهد زنده را مشخص کنیم. آیا حج عمره من اشکال داشته است؟

پاسخ ۴۲: نظر مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) در این مورد به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

بقاى بر تقليد از حضرت امام خمينى «قدس سره» به اجازه مقام معظم رهبرى «دام ظله» جايز است بنابراين اگر اعمال عمره شما مطابق با فتاواى حضرت امام خمينى «قدس سره» باشد صحيح است.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

هر مكلفى بايد از مجتهد زنده اعلم تقليد نمايد و تشخيص اعلم بودن مجتهد به عهده مكلف است كه از طريق اهل خبره يعنى فقهاء مجتهد شناس اعلم را تشخيص دهد اين موضوع به حج شما ارتباطى ندارد. (حج شما اشکالی ندارد).[۱]

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

بقاء بر تقليد ميّت در مسائل كه عمل كرده جايز است؛ و در مسائلى كه عمل نكرده، از حىّ تقليد مى كند. حج شما اشکالی ندارد.[۲]

تقلید ابتدایی از میت

نظر مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) در خصوص تقلید ابتدایی از میت به این شرح است:

تقليد ميّت ابتداءً جايز نيست، ولى بقاء بر تقليد ميّت اشكال ندارد و بايد بقاء بر تقليد ميّت به فتواى مجتهد زنده باشد و كسى كه در بعضى از مسائل به فتواى مجتهدى عمل كرده، بعد از مردن آن مجتهد مى‌تواند در همۀ مسائل از او تقليد كند.

اراكى: كسى كه در مقدار قابل توجّهى از مسائل به فتواى مجتهدى عمل كرده و همان گونه كه متعارف و معمول است بنا بر عمل در بقيه هم داشته.

گلپايگانى: اگر مجتهدى كه انسان از او تقليد مى‌كند، از دنيا برود بايد از مجتهد زنده تقليد كند. ولى كسى كه در مسأله‌اى به فتواى مجتهدى عمل كرده يا آن را ياد گرفته و ملتزم به عمل به آن شده باشد، اگر بعد از مردن آن مجتهد در آن مسأله به فتواى مجتهد زنده رفتار نكرده باشد، مى‌تواند در آن مسأله به فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته باقى باشد، اگر چه احتياط مستحبّ آن است كه به فتواى مجتهد زنده رفتار نمايد.

نورى: ولى كسى كه در بعضى از مسائل به فتواى مجتهد عمل كرده، بعد از مردن آن مجتهد مى‌تواند در همه مسائل از او تقليد كند، مگر اين كه مجتهد زنده اعلم از ميّت باشد كه در اين صورت رجوع به آن زنده واجب است.

صافى: بلكه جواز بقا بر تقليد او در ساير مسائل نيز بعيد نيست. ولى اگر مجتهد ميتى كه از او تقليد مى‌كرده اعلم از حىّ باشد بقا بر تقليد او بنا بر احتياط، واجب است چنانكه اگر مجتهد حىّ از ميّت اعلم باشد عدول به حىّ واجب است.

خوئى، تبريزى: مسأله اگر مجتهدى كه انسان از او تقليد مى‌كند از دنيا برود در صورتى كه فتواى او در نظر مقلّد بوده و فراموش نكرده باشد حكم بعد از فوت او حكم زنده بودنش است؛ اگر فتواى او را ياد نگرفته (خوئى: يا فراموش كرده است) لازم است به مجتهد زنده رجوع كند (تبريزى: و بعيد نيست در صورتى كه فراموش كرده است باز بتواند به فتواى او عمل كند).

سيستانى: مسأله اگر مجتهدى كه انسان از او تقليد مى‌كند از دنيا برود حكم بعد از فوت او حكم زنده بودنش است بنا بر اين اگر او اعلم از مجتهد زنده باشد بايد با علم به اختلاف در مسائل محل ابتلاء و لو اجمالًا بر تقليد او باقى بماند و چنانچه مجتهد زنده اعلم از او باشد بايد به مجتهد زنده رجوع كند. و اگر اعلميتى در ميان آنها معلوم نشود يا مساوى باشند مخير است عمل خود را با فتواى هر كدام تطبيق نمايد مگر در موارد علم اجمالى يا قيام حجت اجمالى بر تكليف مانند موارد اختلاف در قصر و تمام كه بنا بر احتياط واجب بايد رعايت هر دو فتوا را بنمايد و مراد از تقليد در صدر اين مسأله صرف التزام به متابعت از فتواى مجتهد معيّن است نه عمل كردن به دستور او.

فاضل: مسأله باقى ماندن بر تقليد ميّت جايز است در صورتى كه مجتهد ميّت و مجتهد حىّ مساوى در علم باشند و چنانچه يكى از آن دو اعلم باشد تقليد از اعلم لازم است. و در باقى ماندن بر تقليد ميّت، فرقى بين مسائلى كه عمل نموده و مسائلى كه عمل ننموده وجود ندارد.

مكارم: مسأله هر گاه مجتهدى كه انسان از او تقليد مى‌كند از دنيا برود باقى ماندن بر تقليد او جايز است بلكه اگر اعلم باشد واجب است، به شرط اين كه عمل به فتواى او كرده باشد. عمل كردن به فتواى مجتهد مرده ابتداءً جايز نيست هر چند اعلم باشد بنا بر احتياط واجب.

زنجانى: مسأله اگر انسان مجتهدى را در زمانى كه مى‌توانسته از او تقليد كند يعنى در هنگامى كه مميّز بوده و خوب و بد را مى‌فهميده (هر چند بالغ نشده) درك كند، مى‌تواند پس از مرگ آن مجتهد از او تقليد كند، خواه در زمان زنده بودن مجتهد از او تقليد كرده باشد يا از او تقليد نكرده باشد، در غير اين صورت، بنا بر احتياط عمل كردن به فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته جايز نيست. و چنانچه مجتهدى كه انسان از او تقليد مى‌كند از دنيا برود پس از وفات، حكم زنده بودن را دارد، بنا بر اين اگر مجتهدى كه از دنيا رفته اعلم باشد يا در صورت تساوى به فتواى او عمل كرده باشد، لازم است بر فتواى او باقى بماند و اگر مجتهد زنده اعلم شده باشد، بايد به او مراجعه شود و اگر به فتواى مجتهد متوفى كه با مجتهد زنده مساوى است عمل نكرده باشد، از هر يك از آنها كه بخواهد مى‌تواند تقليد كند.و اگر مجتهد پيش از عمل كردن به فتواى او از دنيا برود و انسان به فتواى مجتهد مساوى ديگر عمل كند ديگر نمى‌تواند به فتواى مجتهدى كه از دنيا رفته عمل نمايد.

بهجت: مسأله فقها حيات را شرط مى‌دانند يعنى مى‌گويند: براى ابتداى تقليد بايد از مجتهد زنده تقليد كرد امّا اگر مرجع تقليد انسان از دنيا رفت در اين كه آيا مى‌تواند بر تقليد او باقى بماند يا بايد به مجتهد زنده مراجعه نمايد، اختلاف است، پس اگر كسى در اين مسأله مجتهد بود طبق نظر خودش عمل مى‌كند وگرنه طبق نظر مجتهد زندۀ اعلم عمل مى‌نمايد. باقى ماندن بر تقليد ميّت در مسائلى كه در آنها تقليد و عمل كرده است در صورتى كه مجتهد از دنيا رفته با مجتهد زنده از نظر علمى مساوى باشند، بنا بر اقوى جايز است، هر چند با اجازۀ مجتهدى ديگر بر تقليد باقى بوده و عمل كرده باشد؛ و اگر مجتهدى كه از دنيا رفته اعلم باشد، واجب است بر تقليد او باقى بماند و اگر مجتهد زنده بعداً اعلم شد واجب است در تمامى مسائل به او عدول نمايد.[۳]

[۱] . برای آگاهی بیشتر به سایت دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، مسأله تقلید مراجعه فرمایید.

[۲] . استفتاء از دفاتر مراجع عظام تقلید حضرات آیات: خامنه ای، سیستانی و مکارم (حفظهم الله).

[۳] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۲۲-۲۳٫

post

کار کردن در مکانی که مشروب سرو می شود

سؤال ۴۰: اینجانب در یک کشور غیر اسلامی زندگی‌ می‌کنم. در این جا پیدا کردن کار مخصوصاً در چنین اوضاع بد اقتصادی جهان برای کسانی‌ که خارجی‌ هستند مشکل است. حال بفرمایید که آیا کار کردن در مکانی که مشروب در آن جا سرو می شود مثل رستوران، اشکالی‌ دارد؟

پاسخ ۴۰: نظر برخی از مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) به شرح زیر است:

حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

در صورتی که خود شما در زمینۀ مشروب و یا محرمات دیگر کار نکنید و صرفاً در بخش مواد حلال اشتغال داشته باشید مانعی ندارد. چرا که کار کردن در جایی که خود شما مشروبات الکلی را سرو کنید حرام است.[۱]

حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

با توجه به این که پیدا کردن کار دیگر برای شما مشکل است مجازید این کار را ادامه دهید.

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):

بردن شراب و غذای حرام برای اشخاص جایز نیست و گرفتن اجرت در مقابل آن حرام است.

توجه: یکی از یازده نجاست شراب است. ” آشاميدن آن حرام و در بعضى از اخبار بزرگترين گناه شمرده شده است و اگر كسى آن را حلال بداند در صورتى كه ملتفت باشد كه لازمه حلال دانستن آن، تكذيب خدا و پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم مى‏باشد كافر است . از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت شده است كه فرمودند: شراب ريشه بديها و منشأ گناهان است و كسى كه شراب مى‏خورد، عقل خود را از دست مى‏دهد و در آن موقع خدا را نمى‏شناسد و از هيچ گناهى باك ندارد و احترام هيچ كس را نگه نمى‏دارد و حقّ خويشان نزديك را رعايت نمى‏كند و از زشتيهاى آشكار رو نمى‏گرداند و روح ايمان و خدا شناسى از بدن او بيرون مى‏رود و روح ناقص خبيثى كه از رحمت خدا دور است در او مى‏ماند و خدا و فرشتگان و پيغمبران و مؤمنين، او را لعنت مى‏كنند و تا چهل روز نماز او قبول نمى‏شود و روز قيامت روى او سياه است و زبان از دهانش بيرون مى‏آيد و آب دهان او به سينه‏اش مى‏ريزد و فرياد تشنگى او بلند است.”[۲]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: حکم ترکیبات الکل یا ژلاتین در مواد غذایی، سوال شماره ۳۲٫

[۱] . سایت دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، مشروبات الکلی.

[۲] توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۲، ص۶۰۳٫

post

حکم آموزش زناشویی با فیلم شهوت انگیز

سؤال ۳۸: آیا کسی که برای یادگیری اعمال شب زفاف فیلم مستهجن نگاه کند گناه کرده و آیا این اعمال در فیلم با اعمال سفارش شده در اسلام مغایرت دارد؟ اگر در حین دیدن فیلم یا عکس مستهجن فقط تحریک شوم  آیا اشکال دارد و موجب غسل می شود؟

پاسخ ۳۸: شب زفاف اولین شب همبستری دو زوجی است که با یکدیگر پیمان زناشویی بسته و زندگی مشترک خود را شروع می کنند. این شب بسیار مهم و مبارک بوده و تأثیر زیادی در زندگی و آینده زوجین دارد به همین دلیل لازم است که آداب آن طبق سنت اسلامی و آنچه در روایات و کتب اسلامی ذکر شده است انجام شود و از هر گونه گناه و نافرمانی خالق مهربان برای انجام اعمال این شب خود داری شود ازجمله دیدن فیلم های مستهجن به بهانه آموزش اعمال این شب که در بسیاری از موارد از دام هایی است که شیاطین برای انحراف اشخاص و خانواده ها گسترده اند.

مقام معظم رهبری در پاسخ به این سؤال که: ديدن فيلمهايى كه راه صحيح نزديكى با زن باردار را آموزش مى‏دهند، براى مردان متأهل، با توجه به اينكه باعث به حرام افتادن آنان نمى‏شود، چه حكمى دارد؟ فرموده اند:”ديدن اين فيلم‏ها كه هميشه با نگاه شهوت برانگيز همراه است، جايز نيست.”[۱]

همچنین در پاسخ به این سؤال که: “آيا ديدن فيلمهاى شهوت‏انگيز براى فرد متأهل جايز است؟ فرموده اند: “اگر ديدن آنها به قصد تحريك شهوت باشد و يا موجب تحريك آن شود، جايز نيست. [۲]

بنابراین دیدن چنین فیلم هایی حتی اگر جهت یادگیری اعمال شب زفاف بوده و شخص با دیدن آن به گناه هم نمی افتد باز هم جایز نیست به خاطر آنکه ديدن اين فيلم‏ها هميشه با نگاه شهوت برانگيز همراه بوده و لذا جايز نمی باشد.

مگر برای معلولان فکری و کسانی که از نظر عقلی و جسمی عقب افتاده اند و فقط از این راه می توانند با مسائل آشنا شوند.

حضرت آیت الله العظمی سیستانی می فرمایند: نگاه کردن به فیلم های جنسی به طور مطلق جایز نیست.[۳]

گفتنی است که جنابت از دو راه حاصل می شود:

۱) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.

۲) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بی شهوت، با اختیار باشد یا بی اختیار.[۱]

بنابراین اگر در اثر دیدن اینگونه فیلم ها منی بیرون آید غسل واجب می شود. اما صرف تحریک تا زمانی که منجر به خروج منی نگردد، غسل واجب نمی شود.

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: نشانه های منی و متمایل شدن آن به رنگ زرد در مردان، سوال شماره ۱۰٫

نمایه: مبطلات وضو و غسل: حالاتی که تماس زن و شوهر وضو را باطل می کند، سوال شماره ۶٫

[۱]. توضیح المسائل مراجع، م۳۴۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۱؛ نوری، توضیح المسائل، م ۳۴۶ و خامنه ای، اجوبة الاستفتاءات، احکام غسل جنابت؛ اقتباس از: نمایه: مبطلات وضو و غسل: حالاتی که تماس زن و شوهر وضو را باطل می کند، سوال شماره ۶٫

[۱] توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۲، ص: ۹۷۴، س۱۲۰۰٫

[۲] همان، س ۱۱۹۹:

[۳] . سایت دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، کتب فتوایی؛ برای آگاهی بیشتر به سایت دفتر معظم له، پرسش و پاسخ، فیلم مراجعه فرمایید.

post

چیزهایی که روزه را باطل می کند / آنچه که برای روزه دار مکروه است

سؤال ۳۷: چیزهایی که روزه را باطل می کند نام ببرید؟ چه چیزهایی برای روزه دار مکروه است؟

پاسخ ۳۷: نُه چيز روزه را باطل مى‌كند: اول: خوردن و آشاميدن، دوم: جماع، سوم: استمناء، و استمناء آن است كه انسان با خود كارى كند كه منى از او بيرون آيد. چهارم: دروغ بستن به خدا و پيغمبر صلى اللّٰه عليه و آله و سلم و جانشينان پيغمبر عليهم السلام. پنجم: رساندن غبار غليظ به حلق. ششم: فرو بردن تمام سر در آب. هفتم: باقى ماندن بر جنابت و حيض و نفاس تا اذان صبح. هشتم: اماله كردن با چيزهاى روان. نهم: قى كردن و احكام اينها در مسائل آينده گفته مى‌شود.[۱]

چند چیز برای روزه‌دار مکروه است و از آن جمله است:

۱ ـ دوا ریختن به چشم و سرمه کشیدن، در صورتی که مزه یا بوی آن به حلق برسد.

۲ ـ انجام دادن هر کاری مانند خون گرفتن، و حمام رفتن که باعث ضعف می‌شود.

۳ ـ دارو در بینی ریختن، اگر نداند که به حلق میرسد، و اگر بداند به حلق میرسد جایز نیست.

۴ ـ بو کردن گیاه‌های معطّر.

۵ ـ نشستن زن در آب.

۶ ـ استعمال شیاف.

۷ ـ تر کردن لباسی که در بدن است.

۸ ـ کشیدن دندان، و هر کاری که به واسطه آن از دهان خون بیاید.

۹ ـ مسواک کردن با چوب تر.

۱۰ ـ بی‌جهت آب یا چیزی روان در دهان کردن.

و نیز مکروه است انسان بدون قصد بیرون آمدن منی زن خود را ببوسد، یا کاری کند که شهوت خود را به حرکت آورد.[۲]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: دختران و پسران نوجوانان و تازه به سن تکلیف رسیده / روزه نگرفتن به دلیل ضعف شدید بدن، سوال شماره ۳۳٫

نمایه: باطل شدن روزه با دیدن فیلمها و عکسهای مستهجن، سوال شماره ۱۴٫

نمایه: خوردن و آشامیدن سهوی در حال روزه، سوال شماره ۳۶٫

————————

Index: Things from which a person keeping fast must abstain & Kaffarah (Expiation), question 372.

[۱] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۸۹۲٫

[۲] . همان، ص: ۹۲۶؛ سایت دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، توضیح المسائل، چیزهایی که روزه را باطل می کند.

post

خوردن و آشامیدن سهوی در حال روزه

سؤال ۳۶: آیا اگر بدون توجه به این که روزه هستم، چیزی بخورم روزه ام باطل می شود؟ آیا بین روزه واجب با مستحب در این جهت فرقی هست؟

پاسخ ۳۶: یکی از چیزهایی که باعث بطلان روزه می شود خوردن و آشامیدن از روی عمد است.[۱] که در این زمینه فرقی بین روزه واجب و مستحبی نیست. اما اگر روزه دار سهواً چيزى بخورد يا بياشامد، روزه‏اش باطل نمى‏شود.[۲]

اگر روزه دار عمداً چيزى بخورد يا بياشامد، روزۀ او باطل مى‌شود، چه خوردن و آشاميدن آن چيز معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاك و شيرۀ درخت و چه كم باشد يا زياد، حتى اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد روزۀ او باطل مى‌شود مگر آن كه رطوبت مسواك در آب دهان به طورى از بين برود كه رطوبت خارج به آن گفته نشود.[۳]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: دختران و پسران نوجوانان و تازه به سن تکلیف رسیده / روزه نگرفتن به دلیل ضعف شدید بدن، سوال شماره ۳۳٫

نمایه: باطل شدن روزه با دیدن فیلمها و عکسهای مستهجن، سوال شماره ۱۴٫

[۱] . توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج ‏۱، ص ۸۹۲ – ۸۹۱، م ۱۵۷۳- ۱۵۷۲٫

[۲] . همان، ص ۸۹۲، م ۱۵۷۵٫

[۳] . همان، م ۱۵۷۳٫

post

خمس پس انداز مسکن

سؤال ۳۵: با توجه به شرایط اسفناک اقتصادی کشور و افزایش اجاره و رهن خانه ها مجبور هستم تا مقداری از مبلغ ماهیانه را پس انداز کنم تا برای رهن سال بعد بتوانم آماده کنم آیا به این مبلغ خمس تعلق می گیرد؟ اگر مبلغ پس انداز کم باشد و برای افزایش آن به بانک داده و وام بگیرم آیا باز هم خمس دارد یا نه؟

جواب ۳۵: مقام معظم رهبری در پاسخ به این سؤال که: شخصى خانه‏اى براى سكونت ندارد و براى خريد مسكن يا تهيه ما يحتاج زندگى، مالى را پس‏انداز كرده است، آيا اين مبلغ خمس دارد؟ فرمودند: مال پس انداز شده از منفعت كسب اگر براى تأمين هزينه‏هاى زندگى باشد، سر سال خمسى، خمس دارد مگر اين كه پس انداز براى تهيّه لوازم ضرورى زندگى و يا تأمين هزينه‏هاى لازم باشد كه در اين صورت اگر بعد از سال خمسى در آينده نزديك (مثلًا دو سه ماه پس از سال خمسى) در راه‏هاى مذكور مصرف شود، خمس ندارد[۱] .

بنابر این طبق نظر ایشان، به پس انداز حساب قرض الحسنه مسکن شما، در صورتی که از منفعت کسب تان باشد و بعد از سال خمسی در آینده نزدیک جهت مسکن مصرف نکنید خمس تعلق می گیرد.

همچنین آیات عظام تقلید، در پاسخ به این پرسش که، آیا به پولی که جهت گرفتن وام مسکن، در بانک گذاشته می شود و چندین سال از آن می گذرد، خمس تعلق می گیرد؟ فرموده اند:

امام راحل (ره)، خامنه ای، سیستانی، تبریزی (ره)، مکارم و وحید: آری، خمس دارد.[۲]

فاضل (ره)، بهجت و نوری: اگر برای تهیه خانه مورد نیاز، راهی جز این ندارد، به پول پس انداز شده خمس تعلق نمی گیرد.[۳]

صافی: اگر خانه مسکونی در حال حاضر مورد نیاز او و در شأنش باشد و راهی جز طریق مذکور ندارد، به آن خمس تعلق نمی گیرد.[۴]

توجه به این نکته در پایان ضروری است: مراجعی که معتقدند پول مزبور خمس ندارد، فرموده اند چنان چه در آینده، صرف خرید منزل نشود، خمس آن را باید بدهد.[۵]

با توجه به اینکه رهن مسکن نیز یکی از روش های تهیه مسکن ضروری است شما با توجه به فتوای مرجع تقلید خود باید به تکلیف خود عمل نمائید.

برای آگاهی بیشتر به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: خمس قرض الحسنه: دستگردان و مصالحه، سوال شماره ۲۷٫

[۱] توضيح المسائل مراجع، ج‏۲، ص: ۷۹، سؤال۹۰۹٫

[۲] مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۳۳؛ تبریزی، استفتائات، س ۸۸۹؛ خامنه ای، اجوبة س ۹۰۸؛ سیستانی، sistani.org، خمس، ش ۱۰؛ دفتر: امام و وحید.

[۳] فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۷۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ نوری، استفتائات، ج ۲، ص ۳۲۸٫

[۴] صافی، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۰۶٫

[۵]  رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني، كد: ۲۴۰/۵۰۰۰۱۶

post

تمدید عقد موقت / عدّه زنان در ازدواج موقت‌

سؤال ۳۴: زن مطلقه ای بودم که با مردی ازدواج موقت یک ساله نمودم، بعد از دو ماه به علت اختلاف از همدیگر جدا شدیم و ازدواج موقت را فسخ نمودیم و صیغه طلاق جاری شد. حال در حین عده (یک هفته بعد از طلاق) مجددا خواستم که با آن مرد ازدواج موقت بکنم آیا می توانم؟

جواب ۳۴: طبق نظر مراجع عظام اگر زن و مردی که ازدواج موقت کرده اند، پس از اتمام دوره عقد و یا در حین آن بخواهند مجدداً ازدواج کنند می بایست دوباره عقد را جاری کنند ولی لازم است مدت عقد اول تمام شود و یا مدت باقی مانده را به او ببخشد و پس از آن عقد جدید بخوانند[۱].پس برای تمدید مدت صیغه ازدواج موقت، باید پس از اتمام مدت آن مجدداً صیغه عقد موقت (عقد جدید) بخوانند.

لازم به ذکر است که زنى كه صيغه شده، مثلًا يك ماهه يا يك ساله او را عقد كرده‌اند، طلاق ندارد و رها شدن او به اين است كه مدتش تمام شود، يا مرد مدّت را به او ببخشد، به اين ترتيب كه بگويد: مدّت را به تو بخشيدم و شاهد گرفتن و پاك بودن زن از حيض لازم نيست.[۲]

همچنین زنى كه نُه سالش تمام شده و يائسه نيست اگر شوهرش با او نزديكى كند و طلاقش دهد، بعد از طلاق بايد عدّه نگه‌دارد يعنى بعد از آن كه در پاكى طلاقش داد، به قدرى صبر كند كه دو بار حيض ببيند و پاك شود و همين كه حيض سوم را ديد عدّۀ او تمام مى‌شود و مى‌تواند شوهر كند. ولى اگر پيش از نزديكى كردن با او طلاقش بدهد عدّه ندارد، يعنى مى‌تواند بعد از طلاق فوراً شوهر كند.

اما اگر زنی پس از طلاق بخواهد با همین مردی که با او ازدواج موقت کرده، مجددا ازدواج نماید نیازی نیست که عده نگه دارد ولی باید مجددا صیغه عقد بخواند.[۳]

عدّه زنان در ازدواج موقت‌: زنى كه نه سالش تمام شده و يائسه نيست، اگر صيغه شود، مثلًا يك ماهه يا يك ساله، چنانچه شوهرش با او نزديكى نمايد و مدت آن زن تمام شود يا شوهر مدت را به او ببخشد در صورتى كه حيض مى‌بيند، بايد به مقدار دو حيض و اگر حيض نمى‌بيند، چهل و پنج روز بايد از شوهر كردن خوددارى نمايد.

زمان آغاز عدّه‌ ابتداى عدّۀ طلاق از موقعى است كه خواندن صيغۀ طلاق تمام مى‌شود، چه زن بداند طلاقش داده‌اند يا نداند، پس اگر بعد از تمام شدن عدّه بفهمد كه او را طلاق داده‌اند، لازم نيست دوباره عدّه نگهدارد.[۴]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه  فرمایید:

نمایه: ازدواج: زمان مبهم در صیغه عقد موقت، سوال شماره ۱۸٫

نمایه: پرداخت مهریه در ازدواج موقت، سوال شماره ۲۱٫

نمایه: اجازه پدر در ازدواج موقت و دائم، سوال شماره ۲۳٫

[۱]. آيت الله وحيد، منهاج الصالحين، ج ۳، ۱۳۱۱ آيت الله خامنه‏اى، استفتاء، س ۱۶۳ آيت الله تبريزى، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۳۱۱ آيت الله سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۳، م ۲۴۹ امام خمينى، تحرير الوسيله، ج ۲، النكاح المنقطع، م ۱۱ آيت الله صافى، هداية العباد، ج ۲، النكاح المنقطع، م ۱۱ آيت الله نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۶۹۴ آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۱۲۵۵ و دفتر: آيت الله بهجت و آيت الله مكارم.

[۲] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۲، ص: ۵۲۴٫

[۳] . آيت الله وحيد، منهاج الصالحين، ج ۳، ۱۳۱۱ آيت الله خامنه‏اى، استفتاء، س ۱۶۳ آيت الله تبريزى، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۳۱۱ آيت الله سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۳، م ۲۴۹ امام خمينى، تحرير الوسيله، ج ۲، النكاح المنقطع، م ۱۱ آيت الله صافى، هداية العباد، ج ۲، النكاح المنقطع، م ۱۱ آيت الله نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۶۹۴ آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۱۲۵۵ و دفتر: آيت الله بهجت و آيت الله مكارم.

[۴] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۲، ص: ۵۲۸‌.

post

دختران و پسران نوجوانان و تازه به سن تکلیف رسیده / روزه نگرفتن به دلیل ضعف شدید بدن

سؤال ۳۳: بچه‌هاى بالغ يا جوان‌هايى كه در اثر ضعف مفرط روزه گرفتن برايشان سخت است چه كنند؟

پاسخ ۳۳: ضعف ناشى از روزه مجوز ترك روزه نيست مگر آن كه حرجى باشد و بايد اكتفا به رفع ضرورت كند و قضا نمايد.[۱]

انسان نمى‌تواند به سبب ضعف بدن، روزه را بخورد، ولى اگر ضعف او به قدرى است كه معمولاً نمى‌شود آن را تحمل كرد[۲]، خوردن روزه اشكال ندارد.[۳]

لذا درباره چنین بچه‌ای که به سن تکلیف رسیده باید گفت؛ اگر روزه، موجب ضعفی شده که نمی توان تحمل کرد و برای او مشقت و حرج داشته باشد، روزه نگيرد. ولى بعداً در صورت توانایی، باید قضا كند و اگر تا ماه رمضان سال بعد قضا نکند براى هر روز يک مُد طعام، کفاره تأخير (تقريباً ۷۵۰ گرم گندم يا مانند آن) به فقير بدهد، مگر این‌که در تأخير نیز معذور باشد.[۴]

البته برخی از مراجع تقلید در این‌باره می‌گویند: «دختران پس از تمام شدن ۹ سال قمرى بالغ مى‌شوند ولى اگر نتوانند بعضى از وظايف مانند روزه را بر اثر ضعف انجام دهند از آنها ساقط مى‌شود و اگر تا ماه رمضان سال بعد قادر بر قضای آن هم نباشند، قضا نيز ندارد و به جاى آن براى هر روز يک مد طعام به فقير ‌دهند. شایان ذکر است، این حکم تا زمانی که واقعا قادر بر روزه گرفتن نباشند ادامه دارد و در مورد پسران نیز جاری است.».[۵]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: باطل شدن روزه با دیدن فیلمها و عکسهای مستهجن، سوال شماره ۱۴٫

نمایه: روزه گرفتن و نماز خواندن در مناطقی که طول روز و شب زیاد است، سوال شماره ۱۷٫

[۱] . توضيح المسائل (امام خمينى)؛ ص: ۶۲۳؛ خمينى، سيد روح اللّٰه موسوى، توضيح المسائل (امام خمينى)، در يك جلد، اول، ۱۴۲۶ ه‍ ق.

[۲] . بهجت: كه مشقّت شديدى داشته، به طورى كه معمولًا نمى‌شود آن را تحمّل كرد .. زنجانى: بلى، بعضى از اشخاص مانند افراد پير مى‌توانند به جهت مشقت، روزه را بخورند.بهجت: ولى اگر تا سال ديگر خوب شد، بايد قضاى آن را بگيرد.مكارم: اگر ضعف او به قدرى است كه تحمّل آن بسيار مشكل شود، مى‌تواند روزه را بخورد، و هم چنين اگر خوف بيمارى داشته باشد.

[۳]. امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج‌۱، ص ۸۹۵، م ۱۵۸۳، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق؛ سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، احکام روزه.

[۴]. ر.ک: فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، ج‌۱، ص ۱۵۱، انتشارات امیر قلم، قم، چاپ یازدهم، بی تا؛ تبریزی، جواد بن علی، استفتاءات جدید، ج‌۲، ص ۱۳۵، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، بی‌تا؛ موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، ج‌۴، ص ۱۸۲، محقق و مصحح: کریمی جهرمی، علی، ثابتی همدانی، علی، نیری همدانی، علی، ‌دار القرآن الکریم‌، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق؛ خمينى، سيد روح اللّٰه، استفتاءات، ج‌۱، ص ۳۳۳، دفتر انتشارات اسلامى، قم، پنجم، ۱۴۲۲ق؛ حسینی خامنه‌ای، سید علی، أجوبة الاستفتاءات، ص ۱۵۲، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.

[۵]. مکارم شیرازی، ناصر، استفتاءات جدید، محقق و مصحح: علیان‌نژادی‌، ابوالقاسم، ج‌۱، ص ۸۹، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب(ع)، قم، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق؛ پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی، حکم روزه دختران تازه به بلوغ رسیده.

post

حکم ترکیبات الکل یا ژلاتین در مواد غذایی

سؤال ۳۲: اینجانب در خارج از کشور و در یک کشور غیر اسلامی زندگی‌ می‌کنم و در اینجا پیدا کردن کار برای کسانی‌ که خارجی‌ هستند مشکل هست. مخصوصا در چنین اوضاع بد اقتصادی جهان. آیا خوردن شکلات یا فرآورده ای که از الکل یا ژلاتین باشد اشکال دارد؟ حتی اگر انسان مست نشود؟

پاسخ ۳۲: نظر مراجع عظام تقلید در مورد این سؤال به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

بطور کلی الکل هایی که معلوم نیست در اصل از اقسام مایعات مست کننده باشند، محکوم به طهارت هستند. و استفاده از مایعاتی که با آن ها مخلوط شده اند اشکال ندارد و در صورت شک محکوم به طهارت است؛ و اگر ژلاتین دارای قسم حلال و حرام باشد و ندانید آنچه می خورید از کدام قسم است، محکوم به حلیت است.[۱]

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

در صورتيكه معلوم نباشد كه ژلاتين حيوانيست يا نباتى، خوردن آن مانعى ندارد. ضمناً الكلى كه در برخى از مواد غذايى وجود دارد و از موادى مثل چوب و مانند آن گرفته شده پاك بوده و خوردن آن طعام مانعى ندارد. مگر بحد سكر و مستى برسد كه آن حكم دیگرى دارد و حرام است. والله العالم

اگر شک کنید که ژلاتین، از گیاه گرفته شده یا از حیوان، خوردن آن جایز است و تفحص لازم نیست، ولی اگر بدانید که از حیوان گرفته شده و از تذکیه شرعی آن مطمئن نباشید خوردن آن جایز نیست حتی ـ بنا بر احتیاط واجب ـ اگر از استخوان های حیوان فراهم شده باشد.

بلی اگر علم و یقین داشته باشیم که مواد آن استحاله شده و در ضمن عملیات شیمیایی دگرگون شده است خوردن آن مطلقا اشکال ندارد. اما این امر ثابت نشده است.[۲]

به نظر حاج آقای سیستانی (دام ظله) همه انواع الکل پاک اند، اما خوردن آنها جایز نمی باشد [۳]

دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

آری، جایز نیست.[۴]

——————————————

ترجمه پاسخ در دیگر زبان ها:

Index: Ruling on foods and drinks containing alcohol / Vanilla Extract, answer 587.

[۱] . برای آگاهی بیشتر به سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه ای، احکام مسکرات مراجعه فرمایید.

[۲] . سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، ژلاتین.

[۳] . همان، الکل.

[۴] . پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، پرسش و پاسخ، ژلاتین | الکل.

post

لمس خطوط قرآن و اسماء متبرکه بدون وضو

سؤال ۳۱: اگر به خط قرآن بدون وضو دست بزنیم به این نیت که آن را کتاب علمی یا کتابی برای نقل داستان بدانیم (مثلا در مقام نقل داستان حضرت یوسف دست به خط آن بزنیم به عنوان کتاب علمی تاریخی و نه قرآن) اشکال دارد؟ اگر سهواً بدون وضو به قرآن دست زدیم اشکال دارد؟

پاسخ ۳۱: مسّ نمودن خطّ قرآن؛ يعنى رساندن جايى از بدن به خطّ قرآن براى كسى كه وضو ندارد، حرام است. ولى اگر قرآن را به زبان فارسى يا به زبان ديگر ترجمه كنند مسّ آن اشكال ندارد.[۱]

همچنین در خصوص کسی که وضو ندارد، حرام است[۲] اسم خداوند متعال را به هر زبانى که نوشته شده باشد مسّ نمايد و بنا بر احتياط واجب، مسّ اسم مبارك پيغمبر (ص) و امامان (ع) و حضرت زهرا (س) نیز دارای همین حکم است‏. البته برخی از فقها، این مسئله را بنابر احتیاط مستحب می‌دانند.[۳]

ولی مس حاشیه یا جلد قرآن حرام نبوده، بلکه مستحب است، برای مس حاشیه قرآن وضو گرفته شود[۴] و این کار تنها برای جُنب کراهت دارد.[۵]

در الفاظ و كلمات مشترک بین قرآن و غیر قرآن، ملاک آن است كه مجموع كلمات چیده شده در كنار هم، عرفاً قرآن محسوب شود و قصد نویسنده در آن اثری ندارد. البتّه بعد از جدایی این كلمات یا حروفِ قرآنی از هم، لازم است احتیاط شود یعنی اگر قبلاً عبارت در نظر عرف، قرآنی بوده و الآن به سبب قطعه قطعه شدن و جدا شدن اجزای آن از یکدیگر، در عرف، قرآن محسوب نشود، احتیاط لازم است باز هم فرد بدون وضو، بدن را به آن نرساند.

مس غیر خطّ قرآن مثل بین سطرها، ورق و جلد و غلاف آن بدون وضو حرام نیست ولی كراهت دارد. همچنین آویزان نمودن قرآن به گردن یا لباس و حمل آن در صورتی كه خطوط قرآن با بدن تماس مستقیم نداشته باشد، بدون وضو مكروه است.

حکم حرام بودن مسّ خطّ قرآن مخصوص افراد مکلّف است. بنابراین جلوگیری بچه و دیوانه از مسّ خط قرآن، واجب نیست ولی اگر مسّ نمودن ‌آنان بی‌احترامی و هتک حرمت قرآن – مثل پاره كردن یا نشستن روی قرآن یا نجس‌كردن آن – باشد، باید از آن‌‌جلوگیری كنند و دادن قرآن به اطفال برای آموزش و مانند آن بی‌اشكال است؛ هرچند بدانند اطفال بدون وضو آن را مس می‌كنند بلكه سبب شدن در مسّ خطّ قرآن توسّط اطفال، مثل اینكه دست طفل را گرفته و بر خط قرآن قرار دهد، در صورت عدم هتک، جایز است.[۶]

در هر حال اگر سهواً بدون وضو به قرآن یا اسامی متبرکه دست زدید اشکال ندارد.

[۱]. امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج‏۱، ص۱۸۶، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۲]. آیات عظام خوئى، سيستانى، زنجانى، تبريزی: (بنا بر احتياط واجب حرام است ..).

[۳]. آیات عظام خوئى، سيستانى، تبريزى اراكى، نورى همدانی، شبیری زنجانى:(بنابر احتیاط مستحب)؛ آیت الله مکارم: (اگر هتک حرمت و بى‌احترامى باشد حرام است)؛ همان، ص ۱۸۷٫

[۴]. همان، ص ۱۸۸٫

[۵]. همان، ص۲۱۴٫

[۶] . سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، وضو.

post

سقط جنین قبل از دمیده شدن روح

سؤال ۳۰: در صورت باردار شدن از زنا و عسر و حرج شدید خانواده، آیا قبل از حلول روح در جنین، سقط این طفل نامشروع که ممکن است علاوه بر خانواده حتی برای جامعه مشکلاتی ایجاد کند، جایز است؟

پاسخ ۳۰: حضرت امام خمینی و دیگر مراجع محترم فرموده اند: اگر زنى از زنا آبستن شود، در صورتى كه خود آن زن يا مردى كه با او زنا كرده، يا هر دوى آنان مسلمان باشند، براى آن زن جايز نيست بچه را سقط كند[۱]. بنابر این ] چنین فرزندی[ فرزند او محسوب ‏شده اما ارث شامل حال او نمی شود[۲].

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

سقط جنین حرام است و آنچه در سؤال مرقوم شده، مجوز آن نمی باشد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

این کار جایز نیست مگر اینکه مشکل بسیار مهمی در کار باشد.[۳]

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

اگر ترس ضرر باشد و یا این که در عسر و حرج شدید قرار می گیرد جایز است قبل از این که روح در جنین دمیده شود آن را بیاندازد.

پس از انعقاد نطفه، سقط جنین به هیچ وجه جایز نمی باشد مگر زمانی که مادر بر جان خود بترسد و یا ماندن جنین در شکم او آنقدر پر زحمت باشد که غیر قابل تحمل گردد و خلاصی از آن ،جز سقط جنین راهی دیگری ندارد، در این صورت تا روح در جنین دمیده نشده است سقط جایز است و اما پس از دمیده شدن روح در جنین سقط آن به هیچ وجه جایز نیست حتد با وجود شرایط مذکور به احتیاط واجب.[۴]

دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):

عذرهایی را که نوشته اید مجوز برای سقط جنین نیست و اسقاط جنین حرام است.

[۱] . توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۲، ص: ۴۹۸٫

[۲] . همان، مکارم.

[۳] . برای آگاهی بیشتر به سایت دفتر معظم له مراجعه فرمایید.

[۴] . سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، سقط جنین.

post

حکم نگهداری لاک پشت در منزل

سؤال ۲۹: سلام. نگهداشتن لاکپشت در خانه چه حکمی دارد؟ آیا این کار جایز است؟

پاسخ ۲۹: نگهدارى حيوانات مانعى ندارد. ولى سزاوار است افراد با ايمان هدفى از آن داشته باشند؛ هر چند استفاده از زيبايى و صداى خوش آنها باشد؛ ضمن اینکه نبايد اين امر به اسراف كارى منتهى شود.[۱]

بنابراین نگهداشتن لاك پشت در منزل از لحاظ شرعي في نفسه و به خودي خود مانعي ندارد اما آنچه كه بايد در نگهداري لاك پشت مورد توجه قرار گيرد، اجتناب از مدفوع و بول (ادرار) آن است.

درباره حكم مدفوع و بول لاك پشت نظرات مراجع عظام تقليد بدين شرح مي باشد:

آيات عظام امام، تبریزی (ره)، خامنه اي و نوري (حفهظم الله) می فرمایند: بول و غائط لاك پشت و هر حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده دارد، نجس است، ولى فضلۀ حيوانات كوچك مثل پشه و مگس كه گوشت ندارند پاك است.

آيت الله بهجت (ره): بول و غائط لاك پشت و هر حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده دارد، نجس است، ولى بنابر احتياط واجب بايد از بول و غائط حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده ندارد، در صورتى كه عسر و حرج لازم نمى‌آيد، اجتناب كرد.

آيات عظام صافى،سيستاني ومكارم (حفظهم الله): بول و غائط لاك پشت و هر حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده دارد، نجس است، ولى بنا بر احتياط واجب بايد از بول حيوان حرام گوشتى كه خون جهنده ندارد اجتناب كرد، ولى فضلۀ آنها(مثل پشه و مگس كه گوشت ندارند) پاك است.[۲]

نکته: اگر لاک پشت خون جهنده دارد ـ که اگر رگ آن را ببرند خون با جهش و جستن خارج می شود ـ فضولات او نجس است. (این حکم، اتفاقی بین مراجع عظام است).

اگر لاک پشت خون جهنده ندارد، بنابر نظر اکثر مراجع عظام بول و مدفوع آن نجس است، بنابر احتیاط واجب.

آیات عظام خویی و تبریزی: بول و مدفوع حیوان حرام گوشتی که خون جهنده ندارد، پاک است.

آیات عظام سیستانی و صافی: از بول حیوان حرام گوشتی که خون جهنده ندارد، بنابر احتیاط واجب باید اجتناب نمود، ولی مدفوع او پاک است[۳].

نکته پزشکی: آیا لاک‌پشت عامل حصبه و اسهال خونی؟

طبق نظر دکتر داود یادگاری رییس مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تمام امعا و احشا این حیوان از جمله «لاک» آن آلوده است و عامل حصبه، عفونت «سالمونلایی» و اسهال خونی می شود که برای کودکان از جمله شیرخواران و نوزادان بسیار خطرناک است.[۴]

[۱]. مكارم شيرازى، ناصر ، استفتاءات جديد، ج‌۳، ص ۶۳۵، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب عليه السلام، قم، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق.

[۲] . توضيح المسائل مراجع، ج‌۱، مسأله ۸۴ . آيت الله خامنه اي، رساله آموزشي، فصل نجاسات، بخش بول و غائط.

[۳] . توضیح المسائل مراجع، ج ۱، مسأله ۸۴ و ۸۵٫

[۴] . مؤسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.