post

استثنائات حجاب: احکام پوشش زن در غیر نماز

سؤال ۷۸: آیا از بین مراجع تقلید، مرجعی هست که به زن اجازه داده باشد پاهای خویش را (همچون دستانش که می تواند نشان دهد) نشان داده و نپوشاند؟ وظیفه حکومت اسلامی نسبت به بی حجابی چیست؟

پاسخ ۷۸: مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) چنین اجازه ای را نمی دهند و معتقدند باید کف و روی پا تا مچ حتی در غیر نماز پوشاند. تنها آیت الله مکارم شیرازی می گوید پوشاندن کف و روی پا تا مچ در غیر نماز واجب نیست.[۱]

برای اطلاع بیشتر لطفاً پاسخ زیر را مطالعه فرمایید.

در توضیح المسائل مراجع عظام و در رأس آنها حضرت امام خمینی (ره) چنین ذکر شده است که: زن بايد بدن و موى خود را از مرد نامحرم بپوشاند. بلكه احتياط واجب  آن است كه بدن و موى خود را از پسرى هم كه بالغ نشده ولى خوب و بد را مى‏فهمد و به حدّى رسيده كه مورد نظر شهوانى است نیز بپوشاند[۲]. همچنین پوشيدن چيزى كه از جهت رنگ يا شكل و يا نحوه پوشيدن باعث جلب توجه اجنبى شود و موجب فساد و ارتكاب حرام گردد، جايز نيست[۳].

نظرات دیگر مراجع عظام تقلید در این خصوص به شرح زیر می باشد: بیشتر

post

فاصله بین زن و مرد در نماز جماعت و فرادا

سؤال ۷۰: آیا زن می تواند مساوی یا جلوتر از مرد نماز بخواند؟ اگر زنی در حال خواندن نماز باشد و مردی در این هنگام پشت سر او اقامه نماز کند، نماز کدامیک باطل می‌شود؟ فاصله بین زن و مرد در نماز جماعت و فرادا طبق نظرات مراجع عظام تقلید چقدر باید باشد؟

پاسخ ۷۰: یکی از شرایط مکان نمازگزار این است که زن عقب‌تر از مرد بایستد، اقلاً به مقداری که جای سجده او برابر جای دو زانوی مرد در حال سجده باشد.

در این مسئله مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) نظرات مختلفی به شرح زیر دارند:

بیشتر

post

بین نماز واجب: تسبیحات حضرت زهرا یا نماز مستحبی؟

سؤال ۶۸: اگر در مسجد مابین نمازهای واجب مانند مغرب و عشاء تنها فرصت ذکر تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها یا ادای نماز مستحبی مثل غفیله باشد، کدام عمل از ارجحیت بیشتری برخوردار است؟ بعبارت دیگر در صورت تنگی وقت و جهت رسیدن به جماعت عشاء آیا بهتر است به ذکر تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها اکتفا کرد یا اینکه بهتر است از ذکر تسبیحات صرف نظر نموده و غفیله را بجا آورد؟ بنابراین بفرمایید بر اساس احادیث مرتبط و فتاوای مراجع انجام کدام یک از این اعمال مستحبی بین نماز واجب ارجح است: تسبیحات حضرت زهرا یا نماز نافله؟

پاسخ ۶۸: تسبيح حضرت زهرا(س) عبارت است از: (۳۴) مرتبه «اللَّه أكبر»، بعد (۳۳) مرتبه «الحمد للَّه» و بعد از آن (۳۳) مرتبه «سبحان اللَّه». از تعقيب‏هايى كه بعد از نمازهای پنجگانه خيلى سفارش شده است، تسبيح حضرت زهرا(س) است.[۱]

دربارهٔ فضیلت و ثواب گفتن تسبیح حضرت زهرا (س) روایات زیادی از ائمهٔ معصومین(ع) وارد شده است که به برخی اشاره می شود:

  1. ابو عبد اللّه صادق (ع) گفت: هركس بعد از نماز فريضه پيش از آن‌كه دو زانو شود، خدا را تسبيح بگويد به آن صورتى كه فاطمۀ زهرا سلام اللّه عليها تسبيح مى‌گفت، به مغفرت خدا نايل مى‌شود. تسبيحات را بايد با اللّه اكبر شروع كند.[۲]
  2. امام صادق(ع) فرمود: «تسبيح حضرت فاطمه زهرا(س) پس از هر نماز در نزد من از هزار ركعت نماز در هر روز محبوب‌تر است».[۳]
  3. همچنین آن‌حضرت به ابو هارون مكفوف فرمود: «اى ابو هارون! ما كودكان خود را همان‌گونه كه به نماز فرمان می‌دهيم به تسبيح حضرت زهرا(س) نيز امر می‌كنيم. پس بر اين ذكر مداومت كن، زيرا هر بنده‌اى بر آن مداومت كند تيره‌بخت نمی‌شود».[۴]
  4. امام باقر(ع) فرمود: «هركس تسبيح حضرت زهرا(س) را بگويد سپس طلب آمرزش كند آمرزيده خواهد شد. اين تسبيح به زبان صد مرتبه است ولى در ميزان عمل هزار تسبيح به شمار می‌رود، و شيطان را دور می‌كند، و خداوند رحمان را خشنود می‌سازد».[۵]
  5. از حضرت امام محمد باقر علیه‌السلام روایت است که فرمود: خدا به ذکری بهتر از تسبیح فاطمه زهرا مورد پرستش قرار نمی‌گیرد که اگر چیزی افضل از آن بود رسول خدا آن را به فاطمه تعلیم می‌داد.[۶]

نماز غفیله:

يكى از نمازهاى مستحبّى نماز غفيله است كه بين نماز مغرب و عشا خوانده مى‌شود. (و وقت آن بعد از نماز مغرب است تا وقتى كه سرخى طرف مغرب از بين برود) و در ركعت اوّل آن، بعد از حمد بايد به جاى سوره، اين آيه را بخوانند:

«وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغٰاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنٰادىٰ فِي الظُّلُمٰاتِ أَنْ لٰا إِلٰهَ إِلّٰا أَنْتَ سُبْحٰانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظّٰالِمِينَ فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ وَ نَجَّيْنٰاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ»

و در ركعت دوم بعد از حمد به جاى سوره، اين آيه را بخوانند:

«وَ عِنْدَهُ مَفٰاتِحُ الْغَيْبِ لٰا يَعْلَمُهٰا إِلّٰا هُوَ وَ يَعْلَمُ مٰا فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مٰا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلّٰا يَعْلَمُهٰا وَ لٰا حَبَّةٍ فِي ظُلُمٰاتِ الْأَرْضِ وَ لٰا رَطْبٍ وَ لٰا يٰابِسٍ إِلّٰا فِي كِتٰابٍ مُبِينٍ».

و در قنوت آن بگويند:

«اللّٰهُمَّ إِنِّي اسْأَلُكَ بِمَفاتِحِ الْغَيْبِ الَّتِى لٰا يَعْلَمُهَا الَّا انْتَ انْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْ تَفْعَلَ بِي كَذٰا وَ كَذٰا» و به جاى كلمۀ «كذا و كذا» حاجتهاى خود را بگويند.

و بعد بگويند:

«اللّٰهُمَّ انْتَ وَلِىُّ نِعْمَتِى وَ الْقٰادِرُ عَلَى طَلِبَتِى تَعْلَمُ حاجَتِى فَأسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلٰامُ لَمَّا قَضَيْتَهَا لِي».[۷]

پاسخ مراجع عظام در مورد سؤال ذکر شده در بالا به این شرح است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

بهتر بودن مطرح نيست هر كدام داراى فضيلت است و مكلّف مخيّر در انجام هر يك از آن دو است.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

همه آنها مانند هم اند ولی رسیدن به نماز جماعت ارجح است.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

ذکر تسبحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) فضیلت بیشتری دارد.[۸]

نتیجه گیری: طبق احادیث وارد شده و برخی از نظرات مراجع، تسبیحات حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) بر نماز مستحبی ارجحیت دارد.

[۱] . کافی، ج ۲، ص ۵۳۶؛ امام خمینی، توضیح المسائل(محشّی)، ج ۱، ص ۶۰۶، م ۱۱۲۲، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۲] . تهذيب الأحكام , ج ۲ , ص ۱۰۵؛ کافی، ج ۳، ص ۳۴۳،

[۳]. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص ۱۶۳، دار الشریف الرضی للنشر، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.

[۴] . همان.

[۵] . همان.

[۶] . بحارالانوار، ج۴٣، ص۶۴؛ کافی، ج ۳، ص ۳۴۳٫

[۷] . توضیح المسائل (محشی – امام خمینی)، ج ۱، ص ۴۳۰، مسأله ۷۷۵٫

[۸] . استفتاء از دفاتر معظم له

post

امام جماعت و انحراف از جهت قبله

سؤال ۶۶: اگر در نماز جماعت امام با زاويه اي حدود سي درجه بايستد آيا بر نماز گزاران هم واجب است كه با همين زاويه بايستند. با توجه به اينكه اختلاف درجه قبله تا سي درجه اشكالي ندارد؟ در اين صورت بايد صفوف نماز با اين زاويه باشد يا هر كسي مي تواند سر جاي خود سي درجه بايستد؟

پاسخ ۶۶: یکی از مبطلات نماز این است که نماز گزار عمداً يا از روى فراموشى، از قبله انحراف پيدا كند. يعنى اين كه پشت به قبله يا به طرف راست يا چپ قبله برگردد، بلكه اگر نماز گزار عمداً به قدرى برگردد كه نگويند او رو به قبله است (حتى اگر به طرف راست يا چپ نرسد)، نماز او باطل مى‌شود.[۱]

اگر در بين نماز فهميد كه از قبله منحرف است پس اگر انحراف در بين‌ ‌طرف راست و چپ او بوده و قبله در جهت پشت قرار نگرفته باشد به طرف قبله متوجه مى‌شود و بقيه نمازش را مى‌خواند و صحيح است ولى اگر پشت به قبله بوده و يا كاملًا به طرف راست يا چپ بوده نماز را قطع مى‌كند و دوباره رو به قبله نماز مى‌خواند.[۲]

نظر دفاتر مراجع عظام تقلید در مورد سؤال ذکر شده در بالا به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

نماز را بايد به طرف قبله خواند و انسان نمى‌تواند عمداً با انحراف سى درجه از قبله نماز بخواند.[۳]

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

باید رو به قبله بایستند و انحراف بیش از سه یا چهار درجه جایز نیست.[۴]

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

صفوف نماز جماعت بايد در جهت قبله باشد و ايستادن كج و معوج خلاف فلسفه نماز جماعت است و تعديل صفوف يكى از مستحبات نماز جماعت است.

بنابراین مأمومین وظیفه دارند که امام جماعت را متوجه کنند تا در جهت قبله نماز بخواند.[۵]

برای آگاهی بیشتر در این مورد به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: حکم نمازهای خوانده شده با اشتباه در جهت قبله، پاسخ شماره ۶۳٫

[۱] . توضیح المسائل امام خمینی، ص ۲۴۸، مسأله ۱۰۸۴٫

[۲] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۴۳۵، بهجت، مسأله ۶۵۹٫

[۳] . برای آگاهی بیشتر به: پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه ای، اجوبه الاستفتائات، بحث قبله مراجعه فرمایید.

[۴] . برای آگاهی بیشتر به: پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی، مبحث انحراف از جهت قبله در نماز مراجعه فرمایید.

[۵] . برای آگاهی بیشتر به: پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، کتب فتوایی، مبطلات نماز مراجعه فرمایید.

post

حکم نمازهای خوانده شده با اشتباه در جهت قبله

سؤال ۶۳: با سلام. اگر شخصی جهت قبله را از طرق مختفلی مانند سایت های اینترنتی یا اپلیکشن های مرتبط تعیین کند و چند ماهی را به همین جهت نماز خوانده باشد، اما بعد از دو ماه که متوجه می شود ظاهراً آن سایت مختصات جغرافیائی این خانه را اشتباه در نظر گرفته یا آن به فرد به اشتباه جهت قبله را تعیین کرده است، بفرمایید که حکم نمازهای ایشان چگونه است؟ آیا باید نمازهای خوانده شده خود (که بر طبق درجه اختلافش با قبله اداء شده بود) را قضا کند؟ و یا آن که نیازی به اعاده نیست؟ با تشکر

پاسخ ۶۳: كسى كه مى‌خواهد نماز بخواند، بايد براى پيدا كردن قبله كوشش نمايد، تا يقين كند كه قبله كدام طرف است (و مى‌تواند به گفتۀ دو شاهد عادل كه از روى نشانه‌هاى حسى شهادت مى‌دهند يا به قول كسى كه از روى قاعدۀ علمى قبله را مى‌شناسد و محل اطمينان است عمل كند) و اگر اينها ممكن نشد بايد به گمانى كه از محراب مسجد مسلمانان يا قبرهاى آنان يا از راههاى ديگر پيدا مى‌شود عمل نمايد حتى اگر از گفتۀ فاسق يا كافرى كه به واسطۀ قواعد علمى قبله را مى‌شناسد گمان به قبله پيدا كند كافى است.[۱]

اگر براى پيدا كردن قبله وسيله‌اى ندارد، يا با اين كه كوشش كرده گمانش به طرفى نمى‌رود، چنانچه وقت نماز وسعت دارد بايد چهار نماز به چهار طرف بخواند و اگر به اندازۀ چهار نماز وقت، بايد به اندازه‌ى كه دارد نماز بخواند مثلا فقط به اندازۀ يك نماز وقت دارد، بايد نماز طرفى كه مى‌خواهد بخواند. و بايد نمازها را طورى بخواند كه يقين كند يكى از آنها رو به قبله بوده يا اگر از قبله كج بوده، به طرف دست راست و دست چپ قبله نرسيده است.[۲]

اما اگر فردی متوجه شود که برخی از نمازهایی که خوانده در جهت قبله نبوده است، از دو حال خارج نیست:

اگر طبق دليل معتبرى به يك طرف (به عنوان قبله) نماز بخواند‌سپس روشن شود كه آن طرف قبله نبوده است چنانچه انحراف از قبله مابين طرف راست و چپ نمازگزار باشد نمازش صحيح است. و اگر در اثناى نماز متوجه اشتباه و انحراف از قبله شود، آنچه كه خوانده گذشته و در بقيۀ نماز بايد رو به قبله بايستد و فرقى بين بقاء وقت و عدم آن نيست. و چنانچه انحراف از قبله بيش از حد ما بين راست و چپ او باشد، اگر وقت باقى است بايد نماز را اعاده كند و اگر وقت گذشته، چيزى بر او نيست اگر چه معلوم شود پشت به قبله نماز خوانده است. البته احتياط مستحب آنست كه در صورتى كه پشت به قبله نماز خوانده بلكه اگر چه پشت به آن نبوده، قضا نمايد. و اگر چنانچه در اثناى نماز متوجه انحراف از قبله به بيش از حد مابين راست و چپ شود در صورتى كه وقت و لو براى يك ركعت داشته باشد، بايد نمازش را رها كرده و رو به قبله اعاده نمايد، و اگر اين مقدار هم وقت نباشد در بقيۀ نماز بايد رو به قبله بايستد و بنابر اقوا هر چند كه پشت به قبله بوده، نمازش صحيح است و احتياط مستحب آنست كه آن را قضا (هم) نمايد.[۳]

بنابراین با توجه به اعتبار تعیین قبله توسط قبله نما، اگر بعد از گذشتن وقت نماز بفهمد قبله نمائی که بدان اعتماد کرده و بر طبق آن نماز خوانده است اشکالی داشته و نشانگر جهت قبله نبوده است لازم نیست نماز هایی را که خوانده است قضا نماید.

ضمیمه: نظر برخی از مراجع در مورد این سؤال به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

در فرض سؤال اگر شخص از طريق معتبرى، جهت قبله را تعيين و به آن سمت نماز خوانده و بعد فهميد اشتباه كرده، در صورتى كه وقت نماز نگذشته، بايد اعاده كند و اگر وقت گذشته، قضا ندارد و نماز صحيح مى باشد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

در فرض مذکور اعاده نمازها لازم نیست.

دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):

نماز ها را باید قضا کند.[۴]

آیت الله العظمی بهجت (ره): اگر انحراف در بين طرف راست و چپ قبله بوده و پشت به قبله نماز نخوانده بوده است، نمازهايى كه وقت آن‌ها گذشته، صحيح است و اگر پشت به قبله خوانده بوده، بنابر احوط نمازهايش را قضا نمايد.[۱] ایشان در پاسخ به این سوال که تا چند درجه انحراف از قبله جایز است می فرمایند: عمداً انحراف جايز نيست و بايد صدق عرفىِ توجه به قبله محفوظ باشد؛ مگر به اندازه‌ى پهناى يك انگشت كه بخشوده است.[۲]

[۱] . استفتاءات (بهجت)، ج‌۲، ص: ۱۸، س ۱۵۰۲٫

[۲] . همان، س ۱۵۰۳٫

[۱] . توضیح المسائل (محشی – امام خمینی)، ج ۱، ص ۴۳۳، مسأله ۷۸۲٫

[۲] . همان، ص ۴۳۴، مسأله ۷۸۴٫

[۳] . تحریر الوسیله امام خمینی، ج ۱، ص ۲۵۷، مسأله ۴؛ مجمع الرسائل (محشی صاحب جواهر)، ص ۱۹۴-۱۹۱؛ وسیلة النجاة (مع حواشی الإمام الخمینی)، مسألة ۴، ص ۱۲۹٫

[۴] . استفتاء از دفاتر معظم له.

post

کیفیت خواندن نماز عید فطر و قربان

سؤال ۶۰: کیفیت خواندن نماز عید سعید فطر و قربان چگونه است؟ آیا خواندن آن بر ما واجب است؟

پاسخ ۶۰: نماز عيد فطر و قربان در زمان حضور امام عليه السلام واجب است و بايد به جماعت خوانده شود و در زمان ما كه امام عليه السلام غايب است، مستحب مى‌باشد و احتياط واجب آن است كه آن را به جماعت نخوانند،[۱] ولى به قصد رجاء مانع ندارد، و چنانچه ولىّ فقيه يا مأذون از طرف او اقامه جماعت نمايد اشكال ندارد.[۲]

وقت نماز عيد فطر و قربان

وقت نماز عید فطر و قربان از اول آفتاب روز عيد است تا ظهر.[۳] مستحبّ است نماز عيد قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند. مستحبّ است نماز عيد قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند و در عيد فطر مستحب است بعد از بلند شدن آفتاب افطار كنند و زكات فطره را هم بدهند، بعد نماز عيد را بخوانند.[۴]

نماز عيد فطر و قربان دو ركعت است كه در ركعت اول بعد از خواندن حمد و سوره، بايد پنج تكبير بگويد و بعد از هر تكبير يك قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم تكبير ديگرى بگويد و به ركوع رود و دو سجده به جا آورد و برخيزد و در‌ ‌ركعت دوم چهار تكبير بگويد و بعد از هر تكبير قنوت بخواند و تكبير پنجم را بگويد و به ركوع رود و بعد از ركوع دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.[۵]

قنوت نماز عيد فطر و قربان

در قنوت نماز عيد فطر و قربان هر دعا و ذكرى بخوانند كافى است ولى بهتر است اين دعا را به قصد اميد ثواب بخوانند: «اللّٰهُمَّ اهْلَ الْكِبْرِياءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ اهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَروتِ وَ اهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ اهْلَ التَّقْوىٰ وَ الْمَغْفِرَةِ اسْأَلُكَ بِحَقِّ هٰذا الْيَوْمِ الَّذِى جَعَلْتَهُ لِلْمُسلِمينَ عيداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ كَرٰامَةً وَ مَزيداً انْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْ تُدخِلَنى في كُلِّ خَيْرٍ أَدْخَلْتَ فيهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ انْ تُخْرِجَنِى مِنْ كُلِّ سُوءٍ اخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً و آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوٰاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَليْهِمْ اللّٰهُمَّ إِنِّي اسْألُكَ خَيْرَ ما سَأَلَكَ بِهِ عِبٰادُكَ الصَّالِحُونَ وَ اعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبٰادُكَ الْمُخْلَصُونَ».[۶]

نکته: پيش از نماز عيد فطر و قربان، مستحب است سه مرتبه بگويند «الصَّلاة».[۷] و مستحب است که نماز عيد را در فضاى باز بخوانند نه زير سقف.[۸]

تكبيرهاى مستحبى مربوط به عيد فطر‌

 گفتن تكبيرهايى كه در ذيل مى‌آيد، در اين موارد مستحب است:

۱- بعد از نماز مغرب و عشا شب عيد فطر.

۲- بعد از نماز صبح روز عيد فطر.

۳- بعد از نماز ظهر و عصر روز عيد فطر.

۴- بعد از نماز عيد فطر.

اين تكبيرها عبارتند از: اللّٰهُ اكْبَرُ. اللّٰهُ اكْبَرُ. لا إلهَ إلّااللّٰهُ وَ اللّٰهُ اكْبَرُ. اللّهُ اكْبَرُ وَ لِلّٰهِ الْحَمْدُ. اللّٰهُ اكْبَرُ عَلىٰ مٰا هَداٰنَا.

تكبيرهاى مستحبى مربوط به عيد قربان

‌۱- مستحب است انسان در عيد قربان بعد از ده نماز كه اول آنها نماز ظهر روز عيد و آخر آنها نماز صبح روز دوازدهم است، تكبيرهايى را كه در مسأله قبل گفته شد، بگويد و بعد از آن بگويد: اللّٰهُ اكْبَرُ عَلَىٰ مٰا رَزَقَناٰ مِنْ بَهيمَةِ الأنْعامِ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى مٰا أبْلٰانا.[۹]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: اعمال شب و روز عید فطر، پاسخ شماره ۵۹٫

نمایه: اثبات اول ماه قمری با رویت هلال توسط چشم مسلح، پاسخ شماره ۵۸٫

نمایه: زکات فطره: مقدار و موارد پرداخت زکات فطریه، پاسخ شماره ۵۶٫

[۱]. توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۸۲۴، ذیل مسأله ۱۵۱۶: (اراكى، گلپايگانى، خوئى، فاضل، نورى، سيستانى، تبريزى، مكارم، صافى): مى‏شود آن را به جماعت يا فرادى خواند. (صافى): ولى احتياط اين است كه به جماعت آن را رجاءً بخواند.

(زنجانى): بنا بر احتياط، آن را به جماعت نخوانند.

[۲] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۸۲۴، م ۱۵۱۶٫

[۳] . همان، م ۱۵۱۷٫

[۴] . همان، م ۱۵۱۷٫

[۵] . همان، ص: ۸۲۵، م ۱۵۱۹٫

[۶] . همان، م ۱۵۲۰٫

[۷] . همان، ص ۵۱۸، م ۹۱۶٫

[۸] . رساله توضیح المسائل (مکارم)، ص ۲۴۵٫

[۹] . توضيح المسائل (امام خمينى)، ص: ۳۲۴، م ۱۴۴۲ و ۱۴۴۳٫

post

مقدار مسافت شرعی / شرایط شکسته شدن نماز مسافر

سؤال ۱۹: برای آن که نماز خود را شکسته بخوانیم چه مقدار مسافت نیاز است که طی نماییم؟ ما که گاهی از شهر بیرون می‌رویم، ملاک شکسته شدن نماز خود را از کدام یک از این دو مورد انتخاب نماییم: آخر شهر و یا دیوارهای شهر؟

پاسخ ۱۹: الف. درباره مقدار مسافت شرعی فقها چند نظریه دارند: برخی مقدار مسافت را تقریباً ۵/۲۲ کیلومتر می دانند.[۱] بعضی می گویند مسافت شرعی تقریباً ۵/۲۱ کیلومتر است.[۲] عده ای هم برآنند که مسافت شرعی تقریباً ۲۲ کیلومتر است.[۳]

ب. در جواب بخش دوم سؤال، مراجع معظم تقلید چنین فرموده اند:

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

  1. چنانچه بخواهيد از راهى كه هشت فرسخ[۴] است به آنجا برويد، بايد نماز را شكسته بخوانيد و اگر از راهى كه هشت فرسخ نيست برويد بايد تمام بخوانيد.
  2. ابتداى هشت فرسخ را بايد از خانه‌هاى آخر شهر حساب نماييد.

حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

  1. معیار مسیری است که از آن مسیر می رود.
  2. آخرین خانه های شهر ملاک است.

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):

  1. اگر از راهی رود که از شهر خارج می شود و فاصله اش تا مقصد حدوداً ۴۵ کیلومتر اگر نخواهد برگردد و یا ۵/۲۲ کیلومتر اگر بنای بازگشت دارد مسافر است و نمازش شکسته می شود و خانه های آخر شهر ابتدای سفر او محسوب می گردد، اما اگر از راهی که تماماً شهر است تا مقصد می رود و اتصال خانه ها تا مقصد ادامه دارد مسافر نیست و نمازش تمام است. والله العالم
  2. خانه های مسکونی آخر شهر در حکم دیوار شهر است و انتهای شهر و ابتدای سفر حساب می شود. والله العالم

حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی): مسافر باید نماز ظهر و عصر و عشا را با نُه شرط، شکسته بجا آورد، یعنى دو رکعت بخواند:

شرط اول: سفر او کمتر از هشت فرسخ شرعى نباشد. کسى که رفت و برگشت او مجموعاً هشت فرسخ (تقریباً ۴۴کیلومتر) است، خواه رفتن یا برگشتنش کمتر از چهار فرسخ باشد یا نباشد، باید نماز را شکسته بخواند، بنابراین اگر رفتن سه فرسخ و برگشتن پنج فرسخ، یا به عکس باشد، باید نماز را شکسته – یعنى دو رکعتى – بخواند. این نوع مسافت را که در آن مسیر رفت و برگشت، مجموعاً هشت فرسخ می‌‌باشد، «مسافت تلفیقی» می‌‌نامند.

ابتداى هشت فرسخ را باید از جایى حساب کند که شخص پس از عبور از آنجا مسافر محسوب میشود  و آنجا غالباً آخر شهر یا روستا است؛ ولى در بعضی از شهرهاى بسیار بزرگ (بلاد کبیره) ممکن است آخر محله باشد.

انتهای مسافت شرعی برای فرد مسافری که قصد دارد به شهر یا روستایی که وطن او نمی‌باشد سفر نماید، آخرین مقصد فرد در آن شهر یا روستا می‌باشد؛ به عنوان مثال فردی که وطن وی در (۱۵) کیلومتری شهر مشهد می‌باشد، چنانچه قصد داشته باشد به مکانی در شهر مشهد مانند حرم مطهّر امام رضا علیه السلام که در (۲۵) کیلومتری وطن وی قرار دارد برود و برگردد، نمازش در این سفر شکسته است؛ امّا اگر قصد دارد تنها به مکانی در داخل شهر مشهد که در (۲۰) کیلومتری وطن وی قرار دارد برود و از همان‌جا برگردد، نمازش تمام است.

شرط دوم: از اول سفر قصد پیمودن هشت فرسخ را داشته باشد.

شرط سوّم: در بین راه از قصد خود برنگردد.

شرط چهارم: قبل از رسیدن به هشت فرسخ، قطع‌کننده‌ سفر پیش نیاید.

شرط پنجم: براى کار حرام سفر نکند.

شرط ششم: سفر برای صید لهوی نباشد.

شرط هفتم: از کسانى که خانه آنها همراهشان است، نباشد. افرادی که خانه‌شان همراه آنهاست، مانند صحرانشینهائى که در بیابانها گردش میکنند و هرجا آب و خوراک براى خود و اطرافیان و چهارپایانشان پیدا کنند میمانند و بعد از چندى به جاى دیگرى میروند، در این مسافرتها باید نماز را تمام بخوانند.

شرط هشتم: شغلش سفر نبوده ونیز کثیر‌السفر در حدّ مسافت شرعی نباشد. «کسی که شغلش سفر است» یا «کثیر السفر» در حدّ مسافت شرعی است، باید نمازش را تمام بخواند و این امر در سه مورد محقّق می‌شود:

  1. کسی که سفر در حدّ مسافت شرعی شغل اوست مانند راننده، خلبان، کشتیبان.
  2. کسی که سفر در حدّ مسافت شرعی مقدّمه شغل اوست مانند معلّم، پزشک، تاجر یا کارگری که بین وطن و محلّ کارش در رفت و آمد است.
  3. کسی که برای غیر شغل مثل زیارت، معالجه بیماری، تفریح، زیاد به مسافرت در حدّمسافت شرعی می‌رود.

گروه دوم و سوم – اگر عنوان «کثیر السفر» عرفاً بر آنان صدق کند – باید نمازهایشان را در سفر، کامل بخوانند؛ امّا در گروه اول، لازم نیست به او کثیر‌السفر بگویند؛ بلکه اگر در عرف «کسی که شغلش سفر است» به او گفته می‌شود، یعنی کسی که کار او سفر کردن در حدّ مسافت شرعی باشد، مثل راننده­ای که شغلش حمل مسافر یا کالا است – هرچند این کار شغل موقّت او باشد – با صدق عرفی این عنوان، نمازش تمام است.[۵]

[۱]. امام خمینی، بهجت، خامنه ای، فاضل، صافی و نوری. توضیح المسائل مراجع، ج۱، م ۱۲۷۲٫

[۲]. مکارم شیرازی، توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص ۶۸۴٫

[۳]. تبریزی، سیستانی و وحید خراسانی، منهاج الصالحین، م ۸۸۴٫

[۴]. هشت فرسخ يعنى ۴۵ كيلومتر هر چند به صورت رفت و برگشت باشد.

[۵] . سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، نماز مسافر.

post

روزه گرفتن و نماز خواندن در مناطقی که طول روز و شب زیاد است

سؤال ۱۷: در کشور سوئد که به لحاظ آب و هوایی در بعضی از اوقات طول روز بیست ساعت یا بیشتر است، تکلیف روزه گرفتن و نماز خواندن در روزهای گرم تابستان به چه صورت است؟

پاسخ ۱۷: نظر مراجع معظم تقلید (حفظهم الله) در مورد این سؤال به شرح زیر است:

آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی): در کتب مختلف فقهی در مواردی که موضوعاتی خارج از متعارف پیدا می شود می گویند باید طبق متعارف عمل گردد مثلا صورت های غیر متعارف را در وضو به اندازه متعارف می شویند و همچنین در ابواب دیگر، بنابراین در مناطقی که روز و شب از حد متعارف خارج می شود باید طبق مناطق متعارف (مانند مناطق معتدله) رفتار کرد، اخیراً از بعضی مناطق فنلاند از ما سوال شده بود که روزها به قدری طولانی است که توان روزه آن را نداریم، ما برای اینکه آنها گرفتار شک و شبهه نشوند افق تهران را انتخاب کردیم، گفتیم در اینجا ساعت پنج بعد از نیمه شب امساک می کنند و ساعت هشت بعد از ظهر افطار، شما هم به وقت محلی ساعت پنج امساک کنید و ساعت هشت افطار.

لذا چنین افرادی عبادات خود را مطابق اوقات شرعی مناطق معتدله ای که تقریباً در یک خط نصف النهار با آنها قرار دارند، بجا آورند.

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): مکلف باید در مورد اوقات نمازهای یومیه و روزه، همان افق محل سکونت خود را رعایت کند. ولی اگر روزه گرفتن بر اثر طولانی بودن روز، غیر مقدور یا حرجی باشد، ادای آن ساقط و قضای آن واجب است.

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی): در فرض سؤال، به حسب روزهای کوتاه (یک یا دو ساعتی) یا بلند (بیست و دو ساعتی) به وظیفه نماز و روزه عمل نمایید. بلی، در مناطقی که شب و روز مثلاً  هر یک شش ماه است ظاهراً عمل طبق اوقات نزدیکترین بلاد کفایت می کند و چنانچه مقدورتان باشد لازم است به بلادی که معمول است مهاجرت نمایید.

حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی): واجب است بر طبق اوقات شرعی همان شهر روزه بگیرید هرچند روز بلند باشد ولى اگر روزه گرفتن مشقت زیادی داشته باشد و عادتا قابل تحمل نباشد، جایز است در هنگام شدت گرسنگی و تشنگی بنابر احتیاط واجب تنها به مقدار ضرورت آب بنوشید یا غذا بخورید و باید بقیه روز را به احتیاط واجب امساک کنید و بعد از ماه رمضان این روز را قضا کنید و کفاره ندارد. همچنین می‌توانید در محدوده زمانی بین اذان صبح تا قبل از اذان ظهر به مقدار مسافت شرعی (۲۲ کیلومتر) از آخرین خانه های شهر خارج شده و روزه خود را در آنجا افطار کنید و به شهر بازگشته و در این فرض امساک واجب نیست و باید بعدا آنرا قضا کنید و کفاره ندارد.[۱]

ترجمه پاسخ در دیگر زبان:

Index: Fast in countries with long days, answer 106.

[۱]. سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، روزه در روزهای بلند.

post

جابجایی ذکر رکوع و سجده و اضافه کردن ذکر در تشهد

سؤال ۱۵: ۱٫ آیا گفتن ذکر مخصوص رکوع در سجده و عکس آن، جایز است؟ ۲٫ آیا در تشهد می‌توان بعد از ذکر صلوات، عبارت “و عجل فرجهم” را هم به عنوان دعا اضافه کرد؟

پاسخ ۱۵: ۱٫ در مورد ذکر رکوع و سجود باید گفت، انسان هر ذکری که در رکوع و سجود بگوید کافی است و بنابر احتیاط واجب[۱] آن ذکر، به اندازۀ سه مرتبه “سبحان الله” در رکوع و سجده و یا یک مرتبه “سبحان ربی العظیم و بحمده” در رکوع و یک مرتبه «سبحان ربی الاعلی و بحمده» در سجده کمتر نباشد.[۲]

همچنین بنابر احتياط واجب در ركوع “سُبْحانَ رَبِّيَ الْأَعْلى‏ وَ بِحَمْدِهِ” نگويد و نیز “سبحان ربی العظیم و بحمده” را در سجده نگوید.[۳]

حال اگر کسی سهواً ذكر ركوع و سجده را به جابجا بگوید، اشکال ندارد، ولی اگر عمدا جابجا بگوید، چنانچه به قصد مطلق ذكر باشد، باز هم اشكال ندارد، ولی اگر به قصد ذكر خاصّ جابجا بگوید، بنا بر احتياط واجب جهت ذکر رکوع یا سجده کافی نخواهد بود.[۴]

  1. درباره قسمت دوم سؤال نیز باید گفت، دعا کردن در نماز اشکالی ندارد؛[۵] لذا اضافه نمودن جمله «و عجّل فرجهم» به عنوان مطلق ذکر و دعا بعد از تشهد اشکالی ندارد.[۶] ولی بهتر آن است که بجای آن، ذکر «وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ» بعد از تشهد گفته شود که نسبت به آن سفارش نیز شده است،[۷]

[۱]. آیت الله فاضل: (بايد..)؛ آیات عظام صافى بهجت:( احتياط مستحبّ..)؛ آیات عظام: خوئى، تبريزى: (بهتر آن است که..).

[۲]. توضیح المسائل مراجع، امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج ۱، ص ۵۶۲، م ۱۰۲۸، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۳]. ر.ک: همان، ص ۵۶۲ و ۵۷۱٫

[۴].  ر.ک: بهجت، محمد تقى، استفتائات، ج‌۲، ص ۱۵۰، س ۲۰۲۵، قم، دفتر حضرت آية الله بهجت، اول، ۱۴۲۸ ه‍ ق؛ مكارم شيرازى، ناصر، استفتاءات جديد، ج‌۲، ص ۱۰۶، س ۲۵۷، قم، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق.

[۵]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۱، ص ۶۲۱٫

[۶]. ر.ک: تبريزى، جواد، استفتائات جديد، ج‌۲، ص ۶۳، س ۲۸۱‌، قم، اول، ه‍ ق؛ گيلانى، فومنى، محمد تقى بهجت، استفتائات، ج‌۲، ص ۱۷۹، س ۲۱۴۷٫

[۷]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۱، ص ۵۹۸٫

post

رعایت کردن تجوید در قرائت های نماز

سؤال ۱۱: آیا انجام ادغام نون در لام در اشهد ان لااله الا الله تشهد واجب است؟

پاسخ ۱۱: واجب است الفاظ عربی و همۀ ذکرهای قرآن از قبیل قرائت حمد و سوره و غیره، به صورت صحیح قرائت شوند، اما شناخت مخارج حروف بر اساس نظرات علمای تجوید، واجب نیست، بلکه باید تلفظ هر حرفی به صورتی باشد که نزد عرف عرب صدق کند که آن حرف را ادا کرده است. لذا کسی که قرائت خود را صحیح نمی داند، واجب است که یاد بگیرد و اگر قادر به یادگیری نیست، معذور است[۱].

امام خمینی (ره) در تحریر الوسیلة می فرماید: معیار در صحت قرائت این است که هر حرفی از مخرجش (که اهل همان زبان آن را اداء می کنند) اداء شود

و احتیاط آن است که حرکت های مهمی که در شکل کلمه مؤثر است و نیز حرکت ها و سکون های اعراب و بناء را مطابق آنچه دانشمندان لغت عرب گفتند و حذف همزۀ وصل در مثل «ال» و «اهدنا» و إثبات همزۀ قطع مثل همزة «أنعمت» را مراعات نماید.

اما رعایت دقت های دانشمندان تجوید در تعیین مخارج حروف لازم نیست و همچنین (لازم نیست رعایت) اموری که به صفات حروف بر می گردد؛ مثل شدت و رخوت، تفخيم و ترقيق و استعلاء و غير آن، و نه إدغام كبير، که عبارت است از قرار دادن حرف متحرك (بعد از ساكن کردنش) در حرف مماثل آن با این که آن دو حرف در دو کلمه قرار دارند؛ مثل «يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ» با داخل کردن ميم در ميم، یا نزدیک آن و لو در یک کلمه باشند؛ مثل «يَرْزُقُكُمْ» و «زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ» با داخل کردن قاف در كاف و حاء در عين؛ بلکه احتیاط اقتضا می کند که این امور را رعایت نکنیم به ویژه در حروف نزدیک به هم؛ بلکه مراعات بعضی از اقسام ادغام صغیر نیز لازم نیست ؛ مثل داخل کردن ساكن اصلی در حرف نزدیک به آن؛ مثل «مِنْ رَبِّكَ» با داخل کردن نون در راء، بلکه احتیاط آن است که مدّ لازم را رعایت کنیم، و آن عبارت است از این که حرف مدّ و دو سببش در یک کلمه باشند؛ مثل «جاءَ»، «سُوءٌ»، «جِي‏ءَ»، «دَابَّةٍ»، «ق» و «ص» و همچنین ترك وقف بر متحرك، و وصل با سكون، و ادغام تنوين و نون ساكنة در حروف «يرملون» و اگر چه هیچ کدام از این امور رعایتش لازم و واجب نیست.[۲]

بنابر این با توجه به فتواهای نقل شده اگرچه رعایت بعضی از مقررات تجویدی مثل یرملون در نماز امر پسندیده ای است ولی لازم و واجب نیست.

[۱]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج ‏۱، ص ۶۰۸٫

[۲]. تحرير الوسيلة، ج ‏۱، ص ۱۶۷، المسالة رقم ۱۳٫