post

جابجایی ذکر رکوع و سجده و اضافه کردن ذکر در تشهد

سؤال ۱۵: ۱٫ آیا گفتن ذکر مخصوص رکوع در سجده و عکس آن، جایز است؟ ۲٫ آیا در تشهد می‌توان بعد از ذکر صلوات، عبارت “و عجل فرجهم” را هم به عنوان دعا اضافه کرد؟

پاسخ ۱۵: ۱٫ در مورد ذکر رکوع و سجود باید گفت، انسان هر ذکری که در رکوع و سجود بگوید کافی است و بنابر احتیاط واجب[۱] آن ذکر، به اندازۀ سه مرتبه “سبحان الله” در رکوع و سجده و یا یک مرتبه “سبحان ربی العظیم و بحمده” در رکوع و یک مرتبه «سبحان ربی الاعلی و بحمده» در سجده کمتر نباشد.[۲]

همچنین بنابر احتياط واجب در ركوع “سُبْحانَ رَبِّيَ الْأَعْلى‏ وَ بِحَمْدِهِ” نگويد و نیز “سبحان ربی العظیم و بحمده” را در سجده نگوید.[۳]

حال اگر کسی سهواً ذكر ركوع و سجده را به جابجا بگوید، اشکال ندارد، ولی اگر عمدا جابجا بگوید، چنانچه به قصد مطلق ذكر باشد، باز هم اشكال ندارد، ولی اگر به قصد ذكر خاصّ جابجا بگوید، بنا بر احتياط واجب جهت ذکر رکوع یا سجده کافی نخواهد بود.[۴]

  1. درباره قسمت دوم سؤال نیز باید گفت، دعا کردن در نماز اشکالی ندارد؛[۵] لذا اضافه نمودن جمله «و عجّل فرجهم» به عنوان مطلق ذکر و دعا بعد از تشهد اشکالی ندارد.[۶] ولی بهتر آن است که بجای آن، ذکر «وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ» بعد از تشهد گفته شود که نسبت به آن سفارش نیز شده است،[۷]

[۱]. آیت الله فاضل: (بايد..)؛ آیات عظام صافى بهجت:( احتياط مستحبّ..)؛ آیات عظام: خوئى، تبريزى: (بهتر آن است که..).

[۲]. توضیح المسائل مراجع، امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج ۱، ص ۵۶۲، م ۱۰۲۸، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.

[۳]. ر.ک: همان، ص ۵۶۲ و ۵۷۱٫

[۴].  ر.ک: بهجت، محمد تقى، استفتائات، ج‌۲، ص ۱۵۰، س ۲۰۲۵، قم، دفتر حضرت آية الله بهجت، اول، ۱۴۲۸ ه‍ ق؛ مكارم شيرازى، ناصر، استفتاءات جديد، ج‌۲، ص ۱۰۶، س ۲۵۷، قم، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق.

[۵]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۱، ص ۶۲۱٫

[۶]. ر.ک: تبريزى، جواد، استفتائات جديد، ج‌۲، ص ۶۳، س ۲۸۱‌، قم، اول، ه‍ ق؛ گيلانى، فومنى، محمد تقى بهجت، استفتائات، ج‌۲، ص ۱۷۹، س ۲۱۴۷٫

[۷]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج‏۱، ص ۵۹۸٫

post

رعایت کردن تجوید در قرائت های نماز

سؤال ۱۱: آیا انجام ادغام نون در لام در اشهد ان لااله الا الله تشهد واجب است؟

پاسخ ۱۱: واجب است الفاظ عربی و همۀ ذکرهای قرآن از قبیل قرائت حمد و سوره و غیره، به صورت صحیح قرائت شوند، اما شناخت مخارج حروف بر اساس نظرات علمای تجوید، واجب نیست، بلکه باید تلفظ هر حرفی به صورتی باشد که نزد عرف عرب صدق کند که آن حرف را ادا کرده است. لذا کسی که قرائت خود را صحیح نمی داند، واجب است که یاد بگیرد و اگر قادر به یادگیری نیست، معذور است[۱].

امام خمینی (ره) در تحریر الوسیلة می فرماید: معیار در صحت قرائت این است که هر حرفی از مخرجش (که اهل همان زبان آن را اداء می کنند) اداء شود

و احتیاط آن است که حرکت های مهمی که در شکل کلمه مؤثر است و نیز حرکت ها و سکون های اعراب و بناء را مطابق آنچه دانشمندان لغت عرب گفتند و حذف همزۀ وصل در مثل «ال» و «اهدنا» و إثبات همزۀ قطع مثل همزة «أنعمت» را مراعات نماید.

اما رعایت دقت های دانشمندان تجوید در تعیین مخارج حروف لازم نیست و همچنین (لازم نیست رعایت) اموری که به صفات حروف بر می گردد؛ مثل شدت و رخوت، تفخيم و ترقيق و استعلاء و غير آن، و نه إدغام كبير، که عبارت است از قرار دادن حرف متحرك (بعد از ساكن کردنش) در حرف مماثل آن با این که آن دو حرف در دو کلمه قرار دارند؛ مثل «يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ» با داخل کردن ميم در ميم، یا نزدیک آن و لو در یک کلمه باشند؛ مثل «يَرْزُقُكُمْ» و «زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ» با داخل کردن قاف در كاف و حاء در عين؛ بلکه احتیاط اقتضا می کند که این امور را رعایت نکنیم به ویژه در حروف نزدیک به هم؛ بلکه مراعات بعضی از اقسام ادغام صغیر نیز لازم نیست ؛ مثل داخل کردن ساكن اصلی در حرف نزدیک به آن؛ مثل «مِنْ رَبِّكَ» با داخل کردن نون در راء، بلکه احتیاط آن است که مدّ لازم را رعایت کنیم، و آن عبارت است از این که حرف مدّ و دو سببش در یک کلمه باشند؛ مثل «جاءَ»، «سُوءٌ»، «جِي‏ءَ»، «دَابَّةٍ»، «ق» و «ص» و همچنین ترك وقف بر متحرك، و وصل با سكون، و ادغام تنوين و نون ساكنة در حروف «يرملون» و اگر چه هیچ کدام از این امور رعایتش لازم و واجب نیست.[۲]

بنابر این با توجه به فتواهای نقل شده اگرچه رعایت بعضی از مقررات تجویدی مثل یرملون در نماز امر پسندیده ای است ولی لازم و واجب نیست.

[۱]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج ‏۱، ص ۶۰۸٫

[۲]. تحرير الوسيلة، ج ‏۱، ص ۱۶۷، المسالة رقم ۱۳٫