post

قبولی در کنکور دانشگاه با کتابی که از راه حرام تهیه شده

سؤال ۱۸۱: آیا قبولی در کنکور دانشگاه با کتابی که از راه حرام تهیه شده جایز است؟ لطفا حکم فقهی هر یک از موارد زیر را بصورت جداگانه توضیح دهید:

  1. اگر كتابي را كه براي قبولي در دانشگاه ميخوانيم پا پول حرام خريداري شده باشد.
  2. از كسي كتاب را قرض گرفته باشيم و غيبت صاحبش را كرده باشيم به طوري كه اگر بفهمد راضي به مطالعه ما نباشد.
  3. نام آن كتاب را از راه حرام فهميده باشيم (مثلا با كلاه برداري).
  4. يا آن كتاب را به شرط مطالعه در سال مثلا ۸۶ گرفته باشيم ولي نخوانده باشيم و به قول خود عمل نكرده باشيم و آن كتاب در نزد ما مانده باشد حالا بخواهيم آن را مطالعه كنيم.
  5. اگر انسان راه خريد از اينترنت را از راه حرام ياد گرفته باشد و كتابي بخرد و براي كنكور بخواند:
  6. مطالعه آنها حلال است؟
  7. قبولي در دانشگاه و تحصيل در آن حرام است؟
  8. فوايدي (مثل درآمد و موقعيت اجتماعي حاصل از آن) كه از مدرك تحصيلي بدست مي ايد حلال است؟

پاسخ ۱۸۱: نسبت به مالی که از راه حرام صرف خرید کتاب کرده اید، ضامن هستید و لازم است ضمن توبه در درگاه خداوند متعال به هر نحوی رضایت صاحب کتاب را کسب نمایید. اما مطالعه آن، قبولی در دانشگاه و فوایدی که از مدرک تحصیلی بدست می آورید، به شرط آنکه از عهده آن کار برآیید، حلال است. بیشتر

post

حکم پرداخت بدهی در لحظه غروب

سؤال ۱۷۲: حکم پرداخت بدهی در لحظه غروب چیست؟ آیا این کار اشکال دارد؟

پاسخ ۱۷۲: امير المؤمنين عليه السّلام به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) خطاب به شريح فرمودند: اگر مسلمانى پرداخت بدهى خود را بتعويق اندازد در صورتى كه آمادگى براى پرداخت داشته باشد اين ستم است در حق مسلمان طلبكار، و هر كس كه تهيدست بود و صاحب مال يا خانه يا اثاثيه‌اى هم نبود، راهى بر او نيست و بايد طلبكار، وى را مهلت دهد تا متمكّن گردد.[۱] بیشتر

post

خمس پس انداز حج، مایحتاج زندگی و خرید مسکن

سؤال ۶۱: آیا به  پولی که برای سفر حج، خرید مسکن و مایحتاج زندگی پس انداز شده است خمس تعلق می گیرد؟

پاسخ ۶۱: خمس پس انداز حج: مالى را كه خرج سفر حجّ و زيارتهاى ديگر مى‌كند اگر مانند مركب سوارى باشد كه عين آن باقى است و از منفعت آن استفاده شده، از مخارج سالى حساب مى‌شود كه در آن سال شروع به مسافرت كرده، اگر چه سفر او تا مقدارى از سال بعد طول بكشد. ولى اگر مثل خوراكيها از بين رفته باشد بايد خمس مقدارى را كه در سال بعد واقع شده بدهد. [۱]

آیت الله سیستانی: پولی را که فرد با آن از درآمد بین سال برای حج یا عمره ثبت نام کرده و پس از سال خمسی یا در سالهای بعد مشرّف می‌شود، در یک صورت خمس ندارد و آن صورت این است که حج یا عمره واجب بوده و قبلاً با استطاعت یا نذر شرعی بر ذمّه او آمده (مستقرّ شده) باشد. در این حالت این پول خمس ندارد به شرط آن که:

الف. برای تشرّف، راه دیگری جز ثبت نام و در نوبت قرار گرفتن وجود نداشته باشد.

ب. مال دیگری که از آن، خمس این پول را پرداخت کند نداشته باشد.

امّا در غیر این صورت مثل آنکه حج یا عمره مستحبی باشد یا آنکه سال اول استطاعت حج واجب باشد – که هنوز حج بر ذمّه او به طور قطعی ثابت نشده – یا آنکه قبلاً حج بر ذمه او آمده و نرفته ولی اکنون توانایی خرید فیش آزاد را داشته باشد، پول ثبت نام در انتهای سال خمس دارد.[۲]

آیت الله بهجت (ره): اگر كسى بدون پس انداز نمى‌تواند به حج يا عمره يا عتبات و امثال آن، مشرّف شود، به پولى كه بدين منظور پس انداز مى‌نمايد، خمس تعلق نمى‌گيرد.[۳]

آیت الله فاضل (ره): اگر مثل خوراكيها از بين رفتنى باشد بايد خمس مقدارى را كه سر سال خمس باقى مانده بدهد.

گلپايگانى، صافى، نورى: مالى را كه خرج سفر حجّ و زيارتهاى ديگر مى‌كند از مخارج سالى حساب مى‌شود كه در آن سال شروع به مسافرت كرده، اگر چه سفر او تا مقدارى از سال بعد طول بكشد.

خوئى، تبريزى: مالى را كه خرج سفر حجّ و زيارتهاى ديگر مى‌كند، از مخارج سالى حساب مى‌شود كه در آن سال خرج كرده و اگر سفر او تا مقدارى از سال بعد طول بكشد، آنچه در سال بعد خرج مى‌كند بايد خمس آن را بدهد.

‌مكارم: همانگونه كه اشاره شد هزينه سفر حجّ يا زيارتهاى مستحبّى اگر از درآمد همان سال باشد خمس ندارد و اگر ناچار باشد از چند سال قبل اسم‌نويسى كند و هزينه را بدهد جزء مخارج همان سالش محسوب مى‌شود و خمس ندارد، نه در آن سال و نه در سالهاى بعد.

زنجانى: مالى را كه خرج سفر حجّ و زيارتهاى ديگر بگونه‌اى كه متعارف است مى‌كند خمس ندارد.[۴]

خمس پس انداز ما یحتاج زندگی: آنچه که از منافع كسب در بين سال به مصرف خوراك و پوشاك و اثاثيه و خريد منزل و عروسى و جهيزيۀ دختر و زيارت و مانند اينها مى‌رساند، در صورتى كه از شأن او زياد نباشد و زياده‌روى هم نكرده باشد، خمس ندارد.[۵]

آیت الله خامنه ای: اگر خريد ما يحتاج زندگى بر حسب وضع مالى شخص متوقف بر پس انداز درآمد سال باشد، و بنا دارد پس اندازها را در آيندۀ نزديك مثلًا دو سه ماه ديگر، صرف خريد ما يحتاج زندگى نمايد، خمس ندارد.[۶]

شخصی که پولی پس انداز نموده تا بتواند مشکلات زندگی اش را حل کند چنانچه براى صرف در احتياجات زندگى باشد و در آينده نزديك مثلًا تا دو سه ماه بعد از پايان سال خمسى در همان مورد صرف شود، پرداخت خمس آن واجب نيست و خمس وامی که قرض کرده اگر از درآمد سال خود قسطهاى آن را بپردازد و عين مالى كه قرض گرفته هنگام رسيدن سال خمسى نزد او باقى باشد، واجب است كه خمس آن را به ميزان اقساطى كه پرداخت نموده، بپردازد.[۷]

آیت الله گلپایگانی (ره): به پولی که برای خرید خانه، فرش یا سایر لوازم پس اندازه شده خمس تعلق می گیرد.[۸]

آیت الله بهجت (ره): چيزهايى كه در زندگى به آن احتياج دارد، مانند خانه، اثاثيه و جهيزيۀ دختر اگر نمى‌تواند يك دفعه آن را تهيّه نمايد ولى مى‌تواند تدريجاً در طول چند سال آنها را تهيّه نمايد خمس ندارد مثلًا اگر يك سال زمين را و در سال بعد قسمتى از وسايل ساختمان را بخرد كه در اين صورت اگر چه زمين يا آهن و آجر و يا ساير وسايل مدّتى بدون استفاده مى‌ماند، خمس ندارد، حتى اگر پولى را براى تهيۀ اينها پس‌انداز نمايد در صورتى كه با آن پول در يك مرتبه نمى‌شود تمام آن چيز را خريد و در مدّت كمى، مثلًا دو سال و سه سال مى‌تواند آن چيز را بخرد و عرفاً مى‌گويند محتاج به آن چيز است و پس‌انداز كردن هم براى خريدن آن چيز باشد باز هم خمس ندارد؛ ولى اگر بخواهد بعد از مدّت طولانى مثلًا بعد از بيست سال آن چيز را بخرد بطورى كه عرفاً نگويند فعلًا به آن محتاج است، در اين صورت پولى كه پس‌انداز كرده، اگر از يك سال گذشت خمس دارد.[۹]

نکته: پس انداز درآمد سال اگر براى هزينۀ ازدواج در چند ماه آينده باشد، به نحوى كه اگر خمس آن را بپردازيد نتوانيد تمام هزينۀ ازدواج را تأمين نماييد، خمس ندارد.[۱۰]

برای مشاهده پاسخ های مرتبط به لینک های زیر مراجعه فرمایید.

نمایه: خمس پس انداز مسکن، پاسخ شماره ۳۵٫

نمایه: خمس قرض الحسنه: دستگردان و مصالحه، پاسخ شماره ۲۷٫

[۱] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۲، ص: ۲۴-۲۵، م ۱۷۷۸٫

[۲] . پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، توضیح المسائل جامع، خمس، م ۲۳۲۵٫

[۳] . مناسک حج و عمره (بهجت)، ص ۲۱۰٫

[۴] . توضيح المسائل (محشى – امام خمينى)، ج‌۲، ص: ۲۴-۲۵، م ۱۷۷۸٫

[۵] . همان، ص ۲۱، م ۱۷۷۵٫

[۶] . اجوبه الاستفتائات، ص ۱۸۵، س ۸۸۶٫

[۷] . همان، ص ۲۰۳، س ۹۵۶٫

[۸] . مجمع المسائل(للگلپایگانی)، ج ۱، ص ۳۳۴، س ۱۵۹٫

[۹] . توضیح المسائل (محشی – امام خمینی)، ج ۲، ص ۲۲، م ۱۳۹۱٫

[۱۰] . اجوبه الاستفتائات، ص ۲۰۹، س ۹۷۸٫

post

خمس قرض الحسنه: دستگردان و مصالحه

سؤال ۲۷: مقداری پول داشته ام که آنها را بکسی قرض داده ام. هنگام سال خمسی آن پول هنوز به من برگردانده نشده بود تا خمس آن را پرداخت کنم. حالا هم که پول به من برگردانده شده است نیاز مبرم به آن پول دارم . تکلیف خمس این پول چه می شود ؟ آیا باید ابتدا خمس آن را جدا کنم و بعد نیاز خود را برطرف کنم؟

جواب ۲۷: در صورتی که آن پول از درآمد کسب تهیه شده است و سال خمسی بر آن گذشته است دیدگاه همۀ مراجع این چنین است: چنانچه سرسال خمسى دريافت آن (بدون زحمت) ممكن باشد، بايد خمس آن را بپردازد و در غير اين صورت هر زمان دريافت كرد، بايد فورى خمس آن را بدهد.[۱] ولی اگر خود شما نیاز مبرم به آن پول داشته باشید می توانید با مرجع تقلید خود یا نماینده او دستگردان کرده و برای پرداخت خمس از آنان مهلت بگیرید تا در زمان مناسبی که توانایی پرداخت را داشتید، خمس مال خود را بپردازید.

دستگردان: دستگردان این است که حاکم شرع یا وکیل او با کسى که خمس بدهکار است و توانایى دادن آن را به راحتى ندارد، مقدار خمس را اخذ و اعطا مى کند و ثمره ى آن این است که خمس از عین به ذمّه منتقل مى شود و بدهکارِ خمس بعدا آن را ـ هر چند به تدریج ـ مى دهد.

مصالحه: معناى مصالحه بخشیدن نیست؛ بلکه در موردى است که مقدار خمس معلوم نیست که حاکم شرع در این جا با شخص ـ مثلاً ـ مصالحه به نصف مى کند.[۲]

دستگردان یعنی پول از شما دریافت می شود و همان لحظه به صورت قرض در اختیار شما قرار می گیرد. ۶- فقیر یعنی کسی که خرجش از درآمدش بیشتراست و زندگی را به سختی می گذراند. ۷- دستگردان باید فقط توسط مرجع یا وکیل اوانجام گیرد نه با کس دیگر.[۳]

برای آگاهی بیشتر به سایت زیر مراجعه شود:

سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله سیستانی، احکام خمس.

[۱] . امام، استفتاءات، ج ۱، س ۹۶ آيت‏الله فاضل، جامع‏المسائل، ج ۱، س ۸۳۳ آيت‏الله مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۳۱۹ آيت‏الله بهجت، توضيح‏المسائل، م ۱۳۷۹ آيت‏الله سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۵۱ آيت‏الله نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۷۲ آيت‏الله تبريزى، استفتاءات، س ۹۴۶ آيت‏الله خامنه‏اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۸۷۰ آيت‏الله صافى، جامع‏الاحكام، ج ۱، س ۶۲۱ دفتر آيت‏الله وحيد.

[۲] . استفتائات آیت الله العظمی بهجت (ره)، سوال های ۳۳۲-۳۳۳٫

[۳] . اقتباس از سایت پورتال انهار.

post

دریافت سود از بانک های غیر اسلامی و کار کردن در آن

سؤال ۲۶: سلام علیکم. در خصوص نقل و انتقالات و مسائل بانکی در کشوری غیر اسلامی همانند هند تقاضای راهنمایی دارم. لطفاً به طور دقیق و با جزئیات جواب دهید.

  1. اگر کسی مقدرا پولی را نزد بانک (فرضاً به مدت چهار سال) سپرده گذاری نماید و بانک در قبال این سپرده گذاری مبلغی را (مثلاً ۱۰%) به عنوان سود پرداخت می نماید آیا این سود اضافی مشمول ربا می شود یا خیر؟
  2. تقریباً اکثر مردم پول های خود را در بانک ذخیره می کنند و بانک سودهایی را به مشتریان خود می دهد. حال اگر آنها آن مبالغ را به طور راکد و بی استفاده برای چندین سال در صندوق ذخیره نمودند سود اضافی حاصل از آن حکم ربا دارد یا خیر؟
  3. اگر شخصی در چنین بانک هایی مشغول به کار باشد، آیا مشکلی ندارد؟ آیا راه حلی وجود دارد؟

پاسخ ۲۶: پاسخ های دریافتی از دفاتر مراجع عظام (حفظهم الله) به شرح زیر می باشد:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

ج۲-۱) در مفروض سؤال كه پول را به عنوان قرض به بانك نداده است سودى كه مى‌گيرد، اشكال ندارد.

ج۳) اصل انجام اين وظيفه اشکال ندارد ولى اشتغال به عمليات بانکى که مربوط به معاملات ربوى است جايز نيست و انسان در برابر انجام آن مستحق گرفتن اجرت و حقوق نيست و امّا دريافت حقوق از درآمد شعبه بانکى در صورتى که شخص علم به وجود مال حرام در آنچه که دريافت مى‏شود نداشته باشد، اشکال ندارد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

ج ۲-۱) در اين خصوص ايرادى ندارد ولى جايز نيست كه از آن بانكها قرضى كه مستلزم دادن رباست بگيريد در صورت ضرورت مي توانيد نه به نيت قرض بلكه به نيت استنقاذ آنهم به استناد اذن و اجازه حضرت آيت الله العظمى سيستانى بگيريد البته سودى كه از بانكهاى غير اسلامی تامين مي شود جايز است و حكم ربا را ندارد.

ج ۳) كار در اين اماكن اشكالى ندارد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

ج۲-۱) سودی که از کفار گرفته می شود اشکالی ندارد.

ج۳) در بانک های غیر اسلامی مانعی ندارد.

نکته: گفتنی است حضرت آیت الله العظمی سیستانی در خصوص سود حاصل از حساب سپرده کوتاه مدت یا بلند مدت از بانک می فرمایند: بانکها و مؤسسات دولتى از نظر معظم له اموالشان مجهول المالک است و تصرف در آن با اجازه حاکم شرع جایز است بنا بر این در فرضى که سپرده گذار شرط سود نکند اگر سودى به او داده شود، ایشان اجازه مى دهند که آن سود مجهول المالک را تملک کنند مشروط بر این که نصف سود را به فقراى متدین صدقه بدهند.[۱]

[۱] . سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، پرسش و پاسخ، بانک.