سؤال ۵۴: باسلام در صورتیکه تسهیلات دریافتی از بانک تحت عنوان مشارکت مدنی، معوق گردد. آیا بانک میتواند سود تسهیلات را در زمان سرسید وام بهمراه جرائم آن بعنوان اصل مبلغ تسهیلات جدید محاسبه نموده و قرارداد جدید انعقاد نماید؟ بدیهی است سود جدید به تمامی جرائم و سود تسهیلات قبلی شامل می گردد.

پاسخ ۵۴: طبق نظر اکثر مراجع عظام تقلید (حفظهم الله)، وام گرفتن از بانك در صورتى كه در آن شرط سود شده باشد، جايز نيست و ربا و حرام است.[۱]

ایشان می فرمایند: چنانچه در قرارداد وام، شرط فائده و سود شده باشد ربا و حرام است و فرق نمى‌كند پولى كه به بانك داده مى‌شود به نحو سپردۀ ثابت باشد يعنى صاحب پول بر حسب قرارداد تا مدت معينى نمى‌تواند از پول خود استفاده كند يا به نحو حساب در گردش كه هر موقع بخواهد مى‌تواند از پول خود استفاده كند ولى چنانچه شرط سود نشده باشد و صاحب پول به اين قصد پول خود را به بانك نمى‌دهد كه فايده‌اى از آن عايد او گردد و اگر سودى هم به او ندهند خود را طلبكار نمى‌داند و مطالبه نخواهد كرد، در اين صورت گذاشتن پول نزد آن بانك جايز است و اشكال ندارد.[۲]

مراجع عظام تقلید در مورد پرداخت دستمزد به بانک در زمان اخذ وام می فرمایند: اگر وجه مذكور به عنوان اجرت عمل قرض دادن از قبيل ثبت در دفتر و ثبت سند و ساير مخارج صندوق مانند آب و برق و غيره باشد و به سود وام بازگشت نكند، دادن و گرفتن آن و همچنين دريافت وام اشكال ندارد.[۳]

امام خمینی (ره) می فرمایند: پول گذاشتن در بانك و وام گرفتن اشكال ندارد و زيادى اگر حقيقة كارمزد باشد با توافق طرفين مانع ندارد، ولى بهرۀ وام ربا و حرام است و با تغيير نام حلال نمى‌شود.[۴] امام در خصوص این سؤال که آیا راهی برای تخلّص از نزول و ربا در پول‌هاى بانكى كه اغلب تجار بلكه ديگران هم مبتلا هستند، وجود دارد؟ فرموده اند: تخلّص از ربا نزد اين جانب مشكل است، بلكه جايز نبودن آن قوى است.[۵]

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (حفظه الله) می فرمایند: در مضاربه شرط دريافت سود سهم صاحب سرمايه از عامل به اقساط اگر چه سود حاصل نشده باشد صحيح نيست بلى نسبت به پرداخت سود حاصل شده شرط اقساط جايز است لكن گرفتن ديركرد به صورت مرسوم فعلى جايز نيست و در اين صورت اگر در ضمن عقد شرط كنند كه اگر در پرداخت قسط تأخير كند فلان مبلغ معين را بدهد جائز است بشرط اين كه به اذن در تأخير و تأجيل معجّل در مقابل پرداخت زياده برگشت نكند.[۶]

آیت الله العظمی نوری همدانی (حفظه الله) نیز می فرمایند: گرفتن مبلغی به عنوان دیرکرد یا خسارت در وقت عدم پرداخت به موقع اقساط جایز نیست.[۷]

ضمیمه: پاسخ دریافتی از دفاتر مراجع عظام تقلید در مورد این سؤال به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

هرگونه سودی بر قرض ربا و حرام است.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):

بانک تنها می تواند سود سابق را که بر اساس عقود شرعیه بوده بگیرد، چیزی دیگری جایز نیست.[۸]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: دریافت سود از بانک های غیر اسلامی و کار کردن در آن، پاسخ شماره ۲۶٫

[۱] . توضیح المسائل (محشی – امام خمینی)، ج ۲، ص ۹۰۹، احکام بانکها.

[۲] . همان، ص ۸۴۷، مسائل مربوط به بانکها.

[۳] . همان، ص ۴۰۴٫

[۴] . استفتائات امام خمینی، ج ۲، ص ۱۳۰، س ۱۳۳٫

[۵] . توضیح المسائل (امام خمینی)، ص ۶۳۹٫

[۶] . مجموعه سؤالات استفتاء شده از معظم له، س ۱۹۹۶٫

[۷] . استفتائات معظم له، پرسش و پاسخ در خصوص ربا، س ۴۴۳٫

[۸] . استفتاء از دفاتر معظم له.

سؤال ۵۳: آیا به پول پاداش آخر خدمت و پاداش حسن انجام کار و جبران ذخیره مرخصی و عیدی که دولت به کارمند میدهد خمس تعلق می گیرد یا خیر؟

پاسخ ۵۳: نظر مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) در مورد این سؤال به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):

به طور کلی به پاداش و عیدی خمس تعلق نمی گیرد.[۱]

مقام معظم رهبری در پاسخ به سوالی مشابه که آيا هبه و هديۀ عيد (عيدى) خمس دارد؟ می فرمایند: هبه و هديه خمس ندارد، هر چند احوط اين است كه اگر از مخارج سال زياد بيايد، خمس آن پرداخت شود.[۲]

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):

در صورتيكه اين گونه مبالغ را قبل از سرسال بگيريد و تا رسيدن سر سال شما كه همان اولين روز استخدام شما ميباشد اين اموال صرف در مخارج سالانه شما نشوند و باقى باشند خمس آنرا بايد بدهيد. [۳]

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):

عيدى و پاداش حكم حقوق ماهيانه را دارد اگر در عرض سال صرف مؤونه شود خمس ندارد. و اللّه العالم.[۴]

امام خمینی (ره): ایشان در پاسخ به این سوال که آيا عيدى و پاداشى كه دولت به كارمندان مى‌دهد و به صورت پول نقد و يا سكه آزادى است خمس دارد يا نه؟ فرموده اند: خمس ندارد.[۵]

آیت الله العظمی تبریزی (ره): چنانچه صرف در مؤونۀ سال نشود خمس دارد، و الله العالم.[۶]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: خمس پس انداز مسکن، پاسخ شماره ۳۵٫

نمایه: خمس قرض الحسنه: دستگردان و مصالحه، سوال شماره ۲۷٫

[۱] . اجوبه الاستفتائات فارسی، ص ۱۷۷؛ پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری (مدظله العالی)، اجوبه الاستفتائات، احکام هبه، هدیه، جایزه بانکی، مهر و ارث.

[۲] . توضیح المسائل مراجع (المحشی – امام خمینی)، ج ۲، ص ۶۸٫

[۳] . استفتاء از دفاتر معظم له.

[۴] . جامع الاحکام (صافی)، ج ۱، ص ۱۷۹٫

[۵] . استفتاءات (امام خمينى)، ج‌۱، ص: ۴۰۹٫

[۶] . استفتائات جدید (تبریزی)، ج ۱، ص ۱۷۰٫

سؤال ۵۱: ۱٫ در ماشین های لباسشویی تمام اتوماتیک که آب آن در هنگام شستشو به آب جاری وصل نیست آیا اگر لباس نجسی را بشوییم پاک می شود؟ ۲٫ در صورتیکه لباسها رنگ پس داده و آب مضاف شود آیا لباس پاک می شود یا خیر؟ لطفا اقسام آب ها و شروط پاک شدن چیز نجس را به طور کامل توضیح دهید.

پاسخ ۵۱: پاسخ مراجع عظام تقلید (حفهظم الله) در مورد این سؤال به شرح زیر است:

مقام معظم رهبری (مدظله العالی): اگر بعد از زوال عين نجاست، آب متصل به لوله در داخل ماشين لباس شويى به لباسها و همۀ قسمت‌هاى داخل ماشين برسد و از آن جدا و خارج شود، محكوم به طهارت است.[۱] بیشتر

سؤال ۴۹: آیا جایز است از طریق اینترنت از سایت های دشمن که ما را تحریم کرده اند جنس اینترنتی یا نرم افزار سرقت کنیم؟

پاسخ ۴۹: از آنجا که این کار با کرامت انسانی تناسب ندارد،[۱] و این امور باعث بدنمایی چهره مسلمین با ایمان می شود باید از این امور اجتناب کرد.

حکم سرقت از سایت های اینترنتی دشمن در زمان تحریم

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

سرقت به هر نحو که باشد جایز نیست.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

با توجه به این که این امور باعث بدنمایی چهره مسلمین با ایمان می شود باید از این امور اجتناب کرد.

معظم له در پاسخ به این سؤال که آیا مى توان برنامه هاى کامپیوترى، که توسّط مسلمانان یا کفّار غیر ذمّى تولید شده، را بدون جلب رضایت صاحبان اصلى آن تکثیر کرد؟ فرمودند: تمام افرادى که جان و مال آنها محترم است، حقّ امتیازات آنها نیز محترم است.[۲]

دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):

استفاده از اجناس اینترنتی و نرم افزارهای موجود در فرض سؤال جایز است. و الله العالم[۳]

[۱] . پورتال انهار، س. ۷.

[۲] . پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی، حکم سرقت نرم افزار از سایت های اینترنتی دشمن؛ پورتال انهار س: ۲۰-۲۸٫

[۳] . استفتاء از دفاتر معظم له.

سؤال ۴۸: لطفا اعمال مشترک و مخصوص شبهای قدر را بطور کامل توضیح دهید؟

پاسخ ۴۸: شب قَدر یا لَیلَةُ القَدر شب نزول قرآن و مقدّر شدن امور یک‌ساله انسان‌هاست. قرآن در سوره‌های قدر و دخان از این شب سخن گفته است. در قرآن و روایات ارزش شب قدر بیش از هزار ماه دانسته شده است. این شب بافضیلت‌ترین شبِ سال و شب رحمت الهی و آمرزش گناهان است و در آن، فرشتگان به زمین می‌آیند و بنابر برخی از احادیث شیعه، مقدرات سال آینده بندگان را بر امام عرضه می‌کنند. بیشتر

سؤال ۴۵: نظر مراجع عظام تقلید در مورد سیگار کشیدن در ماه رمضان چیست؟ حکم سیگار کشیدن برای فردی که تازه شروع می کند و فردی که از قبل سیگاری بوده را بیان فرمایید.

پاسخ ۴۵: یکی از چیزهایی که بر فرد روزه دار حرام است، رساندن غبار غلیظ به حلق است. چون رساندن غبار غليظ  به حلق روزه را باطل مى‌كند چه غبار چيزى باشد كه خوردن آن حلال است مثل آرد، يا غبار چيزى باشد كه خوردن آن حرام است مثل خاک.[۱]

در مسأله دیگری آمده که احتياط واجب آن است كه روزه دار دود سيگار و تنباكو و مانند اينها را هم به حلق نرساند. ولى بخار غليظ، روزه را باطل نمى‌كند، مگر اين كه در دهان به صورت آب درآيد و فرو دهد.[۲] بیشتر

سؤال ۴۴: آیا ترشحات زنانه که بین دو عادت ماهانه دیده می شود، نجس است؟ آیا حکم استحاضه را دارد؟ در آنصورت آیا وضو را باطل می کند؟ احکام استحاضه: حکم ترشحات زنانه بین دو عادت ماهانه را توضیح دهید.

پاسخ ۴۴: پاسخ مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) به شرح زیر است:

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):

اگر خون و لك‌بينى نباشد، پاك است و موجب نقض طهارت نمى‌شود.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):

در صورتيكه آن ترشحات مخلوط با خون نباشد طاهرند. البته چنانچه مخلوط با خون باشند حكم استحاضه دارد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):

ترشحات اگر خون آلود نباشد پاک است.

بنابر این در فرض سؤال و آنچه که مراجع مذکور فرموده اند در صورتی که خون و لک بینی نباشد پاک بوده و مشمول احکام استحاضه نمی باشد. لذا مبطل وضوء نیست.[۱]

نکته: چنانچه زن در ايام عادت لك و ترشحات ببيند ولى ترشح به مقدار سه روز- هر چند در باطن مجرى- نباشد حكم استحاضه را دارد.[۲]

احکام استحاضه: حکم ترشحات زنانه بین دو عادت ماهانه

«استحاضه» يكى از خونهايى است كه از زن خارج مى‌شود، و زن را در موقع ديدن اين خون «مستحاضه» گويند؛ اين خون در بيشتر اوقات سرد و زرد رنگ است و بدون فشار و سوزش بيرون مى‌آيد و غليظ نيست؛ ولى ممكن است گاهى سياه يا سرخ و گرم و غليظ باشد و با فشار و سوزش بيرون آيد.مستحاضه ضمن رعايت دستوراتى كه در زير به حسب وظيفه‌اش بيان مى‌شود بايد تكاليف واجب خويش از قبيل نماز، روزه و … را به جا آورد.

اقسام استحاضه: خون استحاضه بر سه قسم است:

۱- قليله؛ و نشانه‌اش اين است كه خون هنگام بيرون آمدن به درون پنبه‌اى كه زنان به خود مى‌گيرند نفوذ نكند و تنها روى پنبه آلوده شود؛ كه در اين صورت زن بايد براى هر نماز يك وضو بگيرد و بنابر احتياط واجب پنبۀ خود را عوض نموده يا آب بكشد و ظاهر محل خروج خون را در صورتى كه آلوده شده تطهير نمايد.

۲- متوسطه؛ و نشانه‌اش اين است كه خون به درون پنبه راه يافته ولى به طرف ديگر آن نفوذ نكرده و به دستمال يا چيز ديگرى كه معمولًا زنها براى جلوگيرى از خون مى‌بندند نرسد، كه در اين صورت زن بايد براى نماز صبح غسل نموده و وضو بگيرد و پس از آن براى هر نماز، خواه واجب و خواه مستحب، تا صبح روز بعد يك وضوى جداگانه بگيرد، و بنابر احتياط وضوى نماز صبح را پيش از غسل انجام دهد، ‌و همچنين براى هر نماز دستمال يا پنبۀ خود را عوض نموده و يا آب بكشد و ظاهر مخرج خون را تطهير نمايد.

۳- كثيره؛ و نشانه‌اش اين است كه خون به درون پنبه راه يافته و از سوى ديگر آن خارج شده و به دستمال روى آن برسد، كه در اين صورت بايد يك غسل براى نماز صبح، و يك غسل براى نماز ظهر و عصر در صورتى كه با هم خوانده شود، و يك غسل ديگر نيز براى نماز مغرب و عشا در صورتى كه با هم خوانده شود بنمايد.و بنابر احتياط واجب براى هر نماز، خواه واجب و خواه مستحب، يك وضوى جداگانه بگيرد، و وضوى نمازى را كه بلافاصله پس از غسل مى‌خواند پيش از غسل انجام دهد، و نيز بنابر احتياط واجب براى هر نماز دستمال يا پنبه را عوض نموده و مخرج خون را تطهير نمايد.لازم به يادآورى است كه كافى بودن يك غسل براى نماز ظهر و عصر و همچنين براى نماز مغرب و عشا در صورتى است كه ميان نماز ظهر و عصر و نيز ميان نماز مغرب و عشا فاصله و جدايى نيندازد؛ وگرنه بايد براى هر يك از نمازهاى عصر يا عشا نيز يك غسل جداگانه انجام دهد.[۳]

[۱] . استفتاء از دفاتر معظم له (حفظهم الله).

[۲] . معارف و احکام بانوان، ص ۸۱٫

[۳] . همان، صفحات ۸۶-۸۷؛ توضیح المسائل مراجع (المحشی)، جلد ۱، صفحات ۲۳۳-۲۳۴٫

سؤال ۴۳: اگر کسی کفاره رمضان بر عهده اش باشد، آیا باید آن را تا رمضان بعدی ادا کند؟

پاسخ ۴۳: مراجع عظام تقلید می فرمایند: “كسى كه كفّاره روزه رمضان بر او واجب است، بايد يك بنده آزاد كند (امروزه بنده آزاد كردن موضوعیت ندارد)، يا دو ماه روزه بگيرد (بايد سى و يك روز آن را پى در پى بگيرد و اگر بقيه آن پى در پى نباشد اشكال ندارد.[۱])، يا شصت فقير را سير كند يا به هر كدام يك مُد (که تقریباً «۷۵۰» گرم یا ده سير است) طعام يعنى گندم يا جو و مانند اينها بدهد و چنانچه اينها برايش ممكن نباشد هر چند مد كه مى‏تواند به فقرا طعام بدهد و اگر نتواند طعام بدهد بايد استغفار كند، اگر چه مثلًا يك مرتبه بگويد «استغفر اللَّه» و احتياط واجب در فرض اخير آن است كه هر وقت بتواند، كفاره را بدهد.[۲]

بنابراین، تا جایی که ممکن است باید قبل از رمضان بعدی کفاره را ادا نماید و اگر نمی تواند استغفار کند و بعد از رمضان زمانی که توانایی پیدا کرد کفاره را ادا نماید.[۳]

برای آگاهی بیشتر به پاسخ های زیر مراجعه فرمایید:

نمایه: چیزهایی که روزه را باطل می کند / آنچه که برای روزه دار مکروه است، سوال شماره ۳۷٫

نمایه: دختران و پسران نوجوانان و تازه به سن تکلیف رسیده / روزه نگرفتن به دلیل ضعف شدید بدن، سوال شماره ۳۳٫

نمایه: باطل شدن روزه با دیدن فیلمها و عکسهای مستهجن، سوال شماره ۱۴٫

نمایه: خوردن و آشامیدن سهوی در حال روزه، سوال شماره ۳۶٫

نمایه: مقدار مسافت شرعی / شرایط شکسته شدن نماز مسافر، سؤال شماره ۱۹٫

نمایه: روزه گرفتن و نماز خواندن در مناطقی که طول روز و شب زیاد است، سؤال شماره ۱۷٫

[۱]. توضيح المسائل (المحشى للإمام الخميني)، ج ‏۱، ص ۹۲۸، م ۱۶۶۱٫

[۲]. همان.

[۳] . برای آگاهی بیشتر به سایت دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی سیستانی، احکام مبطلات و مکروهات روزه مراجعه فرمایید.

سؤال ۴۲: در حج عمره سؤال کردند مجتهد من کیست جواب دادم حضرت امام. گفتند بر اساس گفته کدام مجتهد زنده؟ غافلگیر شدم و اسم یکی از مراجع را گفتم. حال باید مجتهد زنده را مشخص کنیم. آیا حج عمره من اشکال داشته است؟ لطفا در خصوص بقاء بر میت و تقلید ابتدایی بطور کامل توضیح دهید. با تشکر

پاسخ ۴۲: نظر مراجع عظام تقلید (حفظهم الله) در این مورد به شرح زیر است: بیشتر